Xung đột tại Trung Đông: 8 câu hỏi quan trọng xoay quanh việc phong tỏa eo biển Hormuz

Hàng trăm tàu thuyền đang mắc kẹt gần eo biển Hormuz. Sau khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự chống lại chế độ Iran. Iran đã phong tỏa tuyến đường thủy chiến lược này đối với hoạt động buôn bán dầu mỏ toàn cầu, gây ra sự tăng vọt giá hydrocarbon và sự suy giảm mạnh trên thị trường chứng khoán.

Để giải quyết tình hình, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố rằng Hải quân Mỹ có thể hộ tống các tàu "nếu cần thiết" đi qua eo biển. Nhưng chiến dịch này có thể gây tốn kém cho Mỹ. Theo tờ The Washington Post, trong Chiến tranh Iran-Iraq những năm 1980, việc hộ tống các tàu chở dầu của Kuwait mang cờ Mỹ ở Vịnh Ba Tư tiêu tốn 1 triệu USD/ngày. Chi phí bao gồm thời gian hoạt động trên biển bổ sung cho các tàu và thời gian bay cho máy bay, nhu cầu phụ tùng thay thế tăng lên, yêu cầu bảo trì mở rộng và vận chuyển bằng đường hàng không để vận chuyển nhân viên và thiết bị. 

1. Eo biển Hormuz là gì?

Đây là một trong những tuyến đường vận chuyển hàng hải quan trọng nhất thế giới, nối liền Vịnh Ba Tư với Biển Ả Rập. Giới hạn phía bắc bởi Iran và phía nam bởi Oman và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), eo biển Hormuz rộng khoảng 50km ở lối vào và lối ra, và khoảng 33km ở điểm hẹp nhất.

Tuyến đường thủy này đủ sâu để chứa những tàu chở dầu lớn nhất thế giới. Khoảng 3.000 tàu thuyền đi qua đây mỗi tháng.

2. Iran phong tỏa khu vực này như thế nào?

Ngay sau khi xung đột nổ ra, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran đã gửi thông điệp cảnh báo các tàu thuyền không được đi qua eo biển này nếu không sẽ bị tấn công. Ngày 1-3, Tehran đã thực hiện lời đe dọa của mình bằng cách nổ súng vào ít nhất 3 tàu đang cố gắng đi qua khu vực này. Các công ty vận tải biển toàn cầu sau đó đã ra lệnh cho đội tàu của mình tìm nơi trú ẩn.

3. Có bao nhiêu tàu bị chặn?

Hàng trăm tàu đang bị mắc kẹt. Theo Jeremy Nixon, Giám đốc điều hành của công ty vận tải container Ocean Network Express, khoảng 750 tàu đang bị mắc kẹt ở eo biển Hormuz, trong đó có 100 tàu container. Trong tổng số tàu bị mắc kẹt, theo ước tính của Laurent Martens, Tổng giám đốc của Armateurs de France (Hiệp hội Chủ tàu Pháp), "khoảng 50 đến 55" tàu mang cờ Pháp hoặc thuộc sở hữu của các công ty Pháp.

4. Eo biển này đã từng bị đóng cửa đối với giao thông hàng hải chưa?

Không, ngay cả trong Chiến tranh vùng Vịnh, chưa bao giờ có sự gián đoạn hoàn toàn đối với hoạt động thương mại qua eo biển Hormuz. Trong Chiến tranh Iran-Iraq từ năm 1980 đến năm 1988, đã có các cuộc tấn công vào tàu chở dầu, nhưng hoạt động thương mại vẫn được duy trì.

Tehran đã nhiều lần đe dọa phong tỏa eo biển, chẳng hạn như trong trong chiến tranh 12 ngày vào tháng 6-2025, nhưng chưa bao giờ thực hiện.

5. Tại sao eo biển Hormuz lại mang tính chiến lược?

Eo biển này là điểm trung chuyển quan trọng cho hoạt động thương mại dầu khí. 1/4 lượng dầu mỏ và 1/5 lượng khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới đi qua đây. Tuyến đường này chủ yếu tạo điều kiện thuận lợi cho việc xuất khẩu các sản phẩm dầu khí không chỉ từ Iran mà còn từ các quốc gia vùng Vịnh khác như Iraq, Kuwait, Qatar, Saudi Arabia và UEA.

Theo ước tính của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), đến năm 2025, khoảng 20 triệu thùng dầu đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày - tương đương với gần 600 tỷ USD trong hoạt động thương mại năng lượng hằng năm.

Eo biển này cũng rất quan trọng đối với thương mại khu vực. Nó cho phép hàng hóa đến được cảng Jebel Ali ở Dubai (UAE) - cảng container lớn thứ 10 thế giới và là trung tâm phân phối cho hơn 10 quốc gia. Tại đây, hàng hóa được dỡ xuống các tàu nhỏ hơn để vận chuyển đến các quốc gia từ Đông Phi đến Ấn Độ.

6. Những loại hàng hóa nào được vận chuyển qua eo biển Hormuz?

Ngoài hydrocarbon, nhiều loại sản phẩm khác cũng được lưu thông với số lượng lớn. Đầu tiên và quan trọng nhất là phân bón. Theo công ty phân tích Kpler, khoảng 33% lượng phân bón trên thế giới, bao gồm lưu huỳnh và amoniac, được vận chuyển qua eo biển Hormuz.

Khu vực này cũng sản xuất tới 23 triệu tấn polyetylen mỗi năm, một trong những loại nhựa được sử dụng rộng rãi nhất trên thế giới, chiếm 15% sản lượng toàn cầu, theo dữ liệu từ Argus Media.

Cuối cùng, Trung Đông chiếm 9% sản lượng nhôm nguyên chất toàn cầu, gần như toàn bộ được xuất khẩu, theo TD Commodities.

Phần lớn hàng hóa vận chuyển qua eo biển Hormuz trên tàu container có nguồn gốc từ hành lang Ấn Độ - Trung Quốc - Châu Đại dương (70%): Một nửa là các sản phẩm công nghiệp, hóa chất và ô tô. Nửa còn lại bao gồm thiết bị gia dụng, đồ nội thất, dệt may, mỹ phẩm và thực phẩm.

Sản phẩm từ châu Âu chiếm chưa đến 10% tổng số. Ô tô và máy móc đến từ Đức. Từ Pháp, các lô hàng chủ yếu là sản phẩm nông nghiệp, mỹ phẩm, hàng hóa xa xỉ và dược phẩm.

7. Nước nào bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi lệnh phong tỏa Hormuz?

Việc đóng cửa eo biển Hormuz là một thảm họa đối với tất cả các quốc gia sản xuất dầu khí trong khu vực, từ Saudi Arabia, quốc gia xuất khẩu 6 triệu thùng dầu mỗi ngày qua eo biển Hormuz, đến Iraq, thông qua Qatar cho khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG), và… Iran, quốc gia mà ít nhất 35% thu ngân sách nhà nước phụ thuộc vào xuất khẩu dầu mỏ.

Về phía người mua, châu Á dẫn đầu với 82% lượng dầu vận chuyển qua eo biển Hormuz hướng đến thị trường khu vực này. Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc là những nước chịu ảnh hưởng nhiều nhất. Một số nước có thể tìm nguồn dầu ở nơi khác, nhưng điều này sẽ làm tăng chi phí.

8. Các giải pháp thay thế cho giao thông toàn cầu là gì?

Trước những mối đe dọa phong tỏa eo biển Hormuz lặp đi lặp lại trong những năm gần đây, các quốc gia trong khu vực đã tìm kiếm các giải pháp thay thế. Ví dụ, Saudi Arabia đã chuyển đổi một đường ống dẫn khí đốt cũ thành đường ống dẫn dầu để xuất khẩu một phần dầu của mình qua Biển Đỏ (có thể lên tới 5 triệu thùng mỗi ngày), nhưng điều này làm kéo dài thời gian vận chuyển và tăng chi phí vận chuyển đến châu Á.

Về phần mình, UAE đã đầu tư vào cơ sở hạ tầng để vận chuyển dầu mỏ qua cảng Fujairah, nằm ngoài eo biển Hormuz, với đường ống có khả năng xử lý 1,5 triệu thùng mỗi ngày, tương đương một nửa sản lượng quốc gia. Trong khi đó, Iran đã phát triển nhà ga Djask ở phía Đông nước này. Về lý thuyết, nhà ga này có thể xử lý khoảng 350.000 thùng mỗi ngày, chiếm 20% lượng xuất khẩu của Iran. Những tuyến đường thay thế này vẫn còn hạn chế. Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ ước tính, chúng chỉ có thể vận chuyển được 15% lượng dầu chảy qua eo biển Hormuz.

Còn đối với khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Qatar, hiện chưa có tuyến đường thay thế nào./.

Báo QĐND