Từ bị động đến chủ động trước thiên tai ở Huế - Bài 2: “Mệnh lệnh” trước giờ nước lớn

Mệnh lệnh không lời

Trong căn nhà cấp bốn nằm sát đường, ông Trương Đức Thành (phường Phú Xuân) vừa nghe tiếng còi đã vội vàng gọi vợ: “Còi rồi, dọn đồ lên cao đi!”. Chỉ trong vài phút, chiếc xe máy được đẩy lên nền cao, tủ lạnh kê lên ghế, những đồ dùng khác cũng được chuyển gấp lên gác. Ông Thành vừa buộc lại những bao đồ, vừa nói: “Mấy năm trước không có còi báo, toàn nước vào nhà rồi mới cuống lên chạy. Giờ cứ nghe còi là biết phải làm ngay, không kịp là trở tay không nổi”.

Ngay khi tín hiệu cảnh báo được phát đi, lực lượng vũ trang thành phố Huế nhanh chóng triển khai lực lượng xuống địa bàn. Tại các điểm có thể ngập sâu, tổ công tác của Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố phối hợp cùng công an phường tổ chức di dời người già, trẻ nhỏ ra khỏi khu vực nguy hiểm. Trung tá Nguyễn Mạnh Tuấn, Phó Tham mưu trưởng Bộ CHQS thành phố, người trực tiếp tham gia chỉ huy ứng cứu cho biết: “Nhờ tín hiệu tiếng còi nên người dân đã có sự chủ động, vì vậy việc di dời thuận lợi hơn trước rất nhiều”.

Theo Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự thành phố, hệ thống còi hú được kích hoạt đồng loạt từ 18 giờ ngày 26/10/2025 - lần đầu tiên trong năm để cảnh báo lũ lớn. Chỉ trong vòng một tháng, hệ thống đã phải phát tín hiệu tới 4 lần.

Âm thanh còi hú, với nhiều người, vẫn còn gợi cảm giác bất an. Nhưng giữa dòng nước đang dâng lên từng giờ, nó trở thành thứ “mệnh lệnh không lời” ngắn gọn, rõ ràng và không thể bỏ qua. Trong điều kiện mất điện, mất mạng, khi điện thoại không còn là công cụ hữu hiệu, chính tiếng còi ấy là tín hiệu nhanh nhất để cảnh báo nguy hiểm.

Trong đợt mưa lũ này, thành phố đã huy động hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ quân đội, công an, biên phòng cùng nhiều phương tiện tham gia ứng cứu. Hàng chục tấn lương thực, nhu yếu phẩm được chuẩn bị sẵn sàng. Nhưng trong tất cả những biện pháp đó, việc cảnh báo sớm vẫn được xác định là yếu tố then chốt.

Ngôn ngữ của còi báo

Giữa những ngày mưa lũ, khi tiếng còi hú vang lên trên bầu trời Huế, không phải ai cũng hiểu hết ý nghĩa của từng hồi âm thanh ấy. Nhưng thực tế, mỗi tín hiệu phát ra đều đã được quy ước chặt chẽ như một “ngôn ngữ chung” để cảnh báo cộng đồng trước thiên tai.

Hệ thống còi hú cảnh báo lũ của thành phố Huế hiện gồm 4 điểm gồm: Tầng 6, tòa nhà làm việc các cơ quan, đơn vị thành phố (phường An Cựu); tầng 3, tòa nhà làm việc của Công ty TNHH MTV khai thác thủy lợi TP Huế; xã Quảng Điền (UBND xã Quảng Phước cũ); phường Hương Trà (UBND phường Hương Vân cũ) Với các vị trí này, tín hiệu có thể lan tỏa rộng, bao phủ các vùng thường xuyên chịu ảnh hưởng của ngập lụt.

Điểm đáng chú ý là hệ thống được vận hành theo hai cơ chế song song. Thứ nhất là điều khiển từ xa thông qua mạng wifi, do Trung tâm Giám sát, điều hành đô thị thông minh phụ trách. Thứ hai là vận hành thủ công tại chỗ trong trường hợp mất kết nối. Cách làm này giúp bảo đảm hệ thống vẫn hoạt động trong mọi tình huống, kể cả khi hạ tầng thông tin bị gián đoạn.

Điều khiến hệ thống này trở nên hiệu quả không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn ở cách chuẩn hóa tín hiệu. Cụ thể, mỗi tình huống thiên tai đều có quy ước riêng: Bão hoặc áp thấp: Hú 3 hồi, mỗi hồi 20 giây, giãn cách 10 giây, lặp lại tối đa 3 lần. Lũ lớn hoặc khẩn cấp: Tiếng còi vang lên liên tục hoặc theo các đợt báo động, cho thấy mực nước sông Hương, sông Bồ dâng nhanh, vượt mức báo động II.

Bên cạnh việc vận hành, công tác bảo đảm kỹ thuật cũng được thực hiện nghiêm túc. Hệ thống được kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ. Vào 11 giờ 30 phút ngày 15 hằng tháng, còi sẽ hú thử một hồi kéo dài 30 giây để kiểm tra - đây là tín hiệu kỹ thuật, không phải cảnh báo thiên tai.

Song song với đó, chính quyền thành phố đẩy mạnh tuyên truyền để người dân nắm rõ quy ước. Từ loa truyền thanh đến các cuộc họp dân, nội dung về tín hiệu còi hú được phổ biến rộng rãi, nhằm tạo sự thống nhất trong nhận thức và hành động.

Đại tá Phan Thắng, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Chỉ huy Trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, Phó trưởng ban Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự thành phố cho biết: “Khi có tình huống, việc kích hoạt phải nhanh, chính xác, không được phép chậm trễ. Áp lực lớn nhất không phải là thao tác kỹ thuật, mà là trách nhiệm, vì mỗi lần phát còi là liên quan trực tiếp đến an toàn của hàng nghìn người dân”.

Có thể nói, nếu như trước đây, thiên tai thường đến bất ngờ thì nay, con người đã có thêm “ngôn ngữ” để nhận biết và ứng phó. Tiếng còi hú không chỉ là âm thanh, mà là thông điệp khẩn cấp được mã hóa ngắn gọn, rõ ràng. Từ việc hiểu đúng tín hiệu, câu chuyện không dừng lại ở cảnh báo, mà mở ra một cách tiếp cận rộng hơn - làm thế nào để thích ứng với thiên tai một cách chủ động và thông minh hơn.

Bài, ảnh: MINH QUÂN - CẢNH VINH - HẢI HOÀNG