Bảo đảm chuẩn mực, trang nghiêm trong sử dụng Quốc ca

Cách đây 70 năm, văn bản quy phạm pháp luật đầu tiên quy định về sử dụng Quốc ca được thể hiện tại Điều lệ số 975-TTg ngày 21/7/1956 của Thủ tướng Chính phủ về việc dùng Quốc ca nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa. Theo quy định này, Quốc ca có thể hát bằng lời hoặc cử bằng nhạc khi làm lễ chào cờ; khi khai mạc, bế mạc những cuộc mít tinh do chính quyền hoặc đoàn thể tổ chức. Đây là văn bản có ý nghĩa lịch sử quan trọng và là cơ sở trực tiếp điều chỉnh việc sử dụng Quốc ca.

Từ đó đến nay, Quốc ca được sử dụng thường xuyên, rộng rãi trong đời sống chính trị, văn hóa, xã hội của đất nước, trong các nghi lễ Nhà nước, hoạt động đối ngoại, quốc phòng, an ninh, giáo dục, văn hóa, nghệ thuật, thể dục, thể thao và nhiều sự kiện quan trọng khác. Về cơ bản, việc sử dụng Quốc ca được các cơ quan, tổ chức, đơn vị và nhân dân thực hiện nghiêm túc, trang trọng, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, bồi đắp tinh thần dân tộc, ý thức trách nhiệm công dân và niềm tự hào quốc gia.

Tuy nhiên, những năm gần đây, trước sự phát triển nhanh chóng của đời sống xã hội, khoa học, công nghệ, nhất là sự xuất hiện mạng xã hội, nền tảng số và trí tuệ nhân tạo (AI), việc sử dụng Quốc ca phát sinh một số yếu tố chưa chuẩn mực. Các bản Quốc ca, Quốc thiều được khai thác, sử dụng trong thực tiễn có lúc có nơi chưa thống nhất; còn có sự khác nhau về hòa âm, phối khí, tốc độ, trường độ, chất lượng âm thanh và cách thức thể hiện. Việc đăng tải, chia sẻ, cắt ghép, chuyển đổi định dạng, thay đổi tốc độ, cao độ, phối khí hoặc lồng ghép Quốc ca trong các sản phẩm số có thể làm sai lệch, biến dạng hoặc ảnh hưởng đến tính trang nghiêm, giá trị biểu tượng của Quốc ca.

Trước thực tế đó, Văn phòng Trung ương Đảng ban hành Công văn số 4129-CV/VPTW ngày 3/8/2026 thông báo kết luận của Bộ Chính trị về Quy định sử dụng Quốc ca Việt Nam. Theo đó, Bộ Chính trị giao Đảng ủy Chính phủ chỉ đạo ban hành Nghị định về sử dụng Quốc ca; đồng thời nghiên cứu bổ sung các quy định về sử dụng Quốc kỳ, Quốc huy bảo đảm thống nhất, đồng bộ, giữ gìn sự tôn nghiêm, chuẩn mực của các biểu tượng quốc gia.

Cùng với hiến định các biểu tượng của quốc gia là Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc khánh, Điều 13 Hiến pháp năm 2013 quy định Quốc ca là nhạc và lời của bài “Tiến quân ca”. Việc Quốc ca được hiến định trong Hiến pháp khẳng định vị trí pháp lý đặc biệt của Quốc ca, từ đó đặt ra yêu cầu phải chuẩn mực hóa các quy định pháp luật để bảo đảm việc sử dụng thống nhất, trang nghiêm; bảo vệ tính toàn vẹn và phát huy giá trị của Quốc ca trong đời sống chính trị, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại của đất nước và phù hợp với thời đại phát triển khoa học, công nghệ, chuyển đổi số hiện nay.

Vào dịp kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xây dựng hồ sơ dự thảo trình Chính phủ ban hành Nghị định quy định về việc sử dụng Quốc ca nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Theo dự thảo Nghị định quy định về việc sử dụng Quốc ca là Quốc ca được thể hiện bằng một trong các hình thức: Hát trực tiếp; hát theo bản ghi âm có lời; phát bản ghi âm có lời; biểu diễn bằng nhạc cụ. Nguyên tắc hàng đầu của việc sử dụng Quốc ca là phải bảo đảm đúng nhạc, đúng lời, trang nghiêm, thống nhất, phù hợp với tính chất, mục đích của nghi lễ, sự kiện, hoạt động; không làm sai lệch nội dung, giá trị lịch sử, chính trị, văn hóa và ý nghĩa thiêng liêng của Quốc ca.

Để bảo đảm sự toàn vẹn, chuẩn mực, trang nghiêm của Quốc ca, dự thảo quy định những hành vi bị nghiêm cấm, đó là: Xuyên tạc, sửa lời, sửa nhạc, chế lời, cắt ghép hoặc làm biến dạng Quốc ca; thể hiện Quốc ca bằng hình thức có nội dung xúc phạm, chế giễu hoặc làm mất sự trang nghiêm của Quốc ca; sử dụng Quốc ca nhằm chống Nhà nước, xâm phạm lợi ích quốc gia, dân tộc; ngăn chặn, cản trở việc phổ biến, sử dụng Quốc ca hợp pháp; giả mạo bản hòa âm, phối khí chính thức của Quốc ca, Quốc thiều hoặc cung cấp thông tin sai lệch về bản chính thức...

Dự thảo cũng nhấn mạnh: Quốc ca là biểu tượng quốc gia được Nhà nước và toàn xã hội tôn trọng, bảo vệ. Các cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm giữ gìn sự toàn vẹn, giá trị và sự trang nghiêm của Quốc ca. Cơ quan chức năng sẽ có trách nhiệm số hóa, lưu trữ và phổ biến Quốc ca; xây dựng sản phẩm giáo dục, truyền thông phù hợp; ứng dụng khoa học, công nghệ để bảo vệ và phát huy giá trị Quốc ca.

Có thể khẳng định rằng, cùng với Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca là biểu tượng thiêng liêng của quốc gia, là đại diện hình ảnh, vị thế của đất nước trước nhân dân và trước cộng đồng quốc tế. Với ý nghĩa đặc biệt ấy, Quốc ca cần được bảo đảm sự chuẩn mực, trang nghiêm. Chuẩn mực trước hết là hát đúng lời, đúng giai điệu, đúng nhịp điệu và thực hiện đúng nghi thức trong những hoàn cảnh phù hợp. Trang nghiêm là thể hiện thái độ tập trung, coi trọng, tôn kính khi sử dụng Quốc ca.

Để bảo vệ tính chuẩn mực, trang nghiêm của Quốc ca, trước hết cần nâng cao nhận thức của mỗi công dân, đặc biệt là thế hệ trẻ. Nhà trường, đoàn thể cần giúp học sinh, sinh viên không chỉ biết cách hát Quốc ca mà còn hiểu sâu sắc vì sao phải tôn trọng Quốc ca. Các tổ chức, cơ quan, đơn vị, cơ sở giáo dục cần duy trì thực hiện nghi thức chào cờ thành nền nếp, đúng quy định, tránh hình thức.

Nhìn từ đạo đức xã hội, đề cao sự chuẩn mực, trang nghiêm đối với Quốc ca là nét đẹp văn hóa công dân. Nhìn từ phương diện văn hóa chính trị, tôn trọng Quốc ca chính là tôn trọng lịch sử dân tộc, tôn trọng truyền thống cách mạng, tôn trọng thế hệ ông cha đã hy sinh cho độc lập, tự do và sâu xa hơn, đó là tôn trọng những giá trị quốc gia đã hình thành, làm nên căn cốt dân tộc Việt Nam.

Nguồn: BÁO QĐND