Cục Quân y lưu trữ hơn 110.600 mẫu hài cốt liệt sĩ để giám định

     Theo Đại tá Trần Duy Hưng, Phó Cục trưởng Cục Quân y, Tổng Cục Hậu cần - Kỹ thuật (Bộ Quốc phòng), trong “Chiến dịch 500 ngày đêm" đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tỉnh hài cốt liệt sĩ (HCLS), Ban Chỉ đạo Quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS (Ban Chỉ đạo 515) phân công Bộ Quốc phòng tiếp nhận, bảo quản, lưu trữ mẫu HCLS của 17 tỉnh, thành phố, với số lượng dự kiến 110.602 mẫu HCLS. Thực hiện nhiệm vụ được giao, Cục Quân y đã chủ động tham mưu, đề xuất đầu tư, nâng cấp cơ sở tiếp nhận, bảo quản, lưu trữ mẫu HCLS, trước mắt là cải tạo, nâng cấp Nhà K4/Kho 708.

     Đồng thời, Cục Quân y phối hợp tham mưu xây dựng mới nhà tiếp nhận, bảo quản, lưu trữ mẫu HCLS K3/Kho 708, quy mô khoảng 300.000 mẫu. Công trình dự kiến hoàn thành trước ngày 30/4/2027, tạo cơ sở bảo đảm năng lực lưu trữ mẫu HCLS lâu dài.

     Cũng theo Đại tá Trần Duy Hưng, hiện lực lượng trực tiếp thực hiện xét nghiệm ADN tại Viện Pháp y Quân đội gồm 16 cán bộ, nhân viên. Đội ngũ này được đào tạo về sinh học, sinh học phân tử và pháp y, đã từng bước làm chủ các kỹ thuật xét nghiệm ADN hiện có, duy trì hoạt động giảm định thường xuyên và tham gia xác định danh tính nhiều trường hợp HCLS. Bên cạnh đó, Viện thường xuyên tổ chức đào tạo, tập huấn bổ sung, nâng cao năng lực chuyên môn và sẵn sàng tăng cường nhân lực cho hoạt động xét nghiệm ADN khi cần thiết.

     Tuy nhiên, nhân lực chuyên sâu về NGS, SNP, phân tích dữ liệu di truyền, tin sinh học, quản lý dữ liệu ADN và kiểm soát chất lượng xét nghiệm còn hạn chế; số lượng kíp xét nghiệm ít, kinh nghiệm xử lý mẫu ADN phân hủy nặng chưa đồng đều. Nhân lực hiện có vì vậy chưa đáp ứng yêu cầu triển khai xét nghiệm ADN quy mô lớn, liên tục trong thời gian dài và vận hành hệ thống công nghệ hiện đại.

     Hiện tại, Viện Pháp y Quân đội có 2 labo xét nghiệm ADN (Labo Nhân chủng học và Labo Sinh học phân tử), tổng diện tích hơn 1.000 m2, được đầu tư từ nhiều năm trước. Qua thời gian sử dụng, cơ sở vật chất xuống cấp, mặt bằng và các phòng chức năng chưa được bố trí đồng bộ, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của quy trình xét nghiệm ADN hiện đại.

     Thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm", Viện Pháp y Quân đội đã hoàn thành cải tạo, nâng cấp và bố trí lại mặt bằng; hiện có 9 phòng, khu chức năng, gồm: Phòng Lưu mẫu HCLS, phòng Pha hoá chất, phòng Xử lý mầu, phòng Tách chiết ADN, phòng Định lượng nhân gen, phòng PCR, phòng Điện di, phòng Giải trình tự và phòng Xử lý số liệu, với tổng diện tích 440 m2, bảo đảm tốt hơn các công đoạn tiếp nhận, xử lý mẫu, tách chiết và xét nghiệm ADN, góp phần nâng công suất lên khoảng 800 mẫu HCLS/năm.

     Tuy nhiên, cơ sở hạ tầng hiện có chưa đáp ứng yêu cầu triển khai đồng bộ công nghệ NGS, nhất là về phân khu chức năng, kiểm soát nhiễm chéo, khu vực chuẩn bị thư viện, giải trình tự và phân tích dữ liệu; chưa đáp ứng yêu cầu mở rộng công suất, xử lý số lượng lớn mẫu HCLS phân hủy nặng.

     Thực hiện Đề án 150 của Chính phủ, giai đoạn 2015-2017, Cục Quân y đã được đầu tư hệ thống xét nghiệm ADN ty thể (mtDNA) bằng công nghệ giải trình tự Sanger tại Viện Pháp y Quân đội, công suất thiết kế 400 mẫu/năm. Từ năm 2013 đến năm 2025, Viện Pháp y Quân đội đã tiếp nhận gần 5.000 mẫu HCLS, giám định gần 2.000 mẫu HCLS (40%), trong đó khoảng 30% có kết quả giải trình tự ADN, giám định hơn 1.800 mẫu thân nhân, xác định danh tính 558 liệt sĩ.

     Để đáp ứng yêu cầu của “Chiến dịch 500 ngày đêm", Cục Quân y đã chủ động tổ chức cải tạo, nâng cấp cơ sở hạ tầng, bổ sung trang thiết bị và tối ưu hóa quy trình xét nghiệm ADN tại Viện Pháp y Quân đội, nâng công suất xét nghiệm lên khoảng 800 mẫu HCLS/năm.

     Nhằm khắc phục những khó khăn trong việc xét nghiệm lấy ADN các HCLS, Cục Quân y đã đề nghị Ban Chỉ đạo Quốc gia xem xét, quyết định về nguồn kinh phí (theo Nghị quyết số 26/2026/NQ-CP của Chính phủ hoặc tài trợ) để cải tạo cơ sở hạ tầng đúng quy chuẩn kỹ thuật phục vụ tiếp nhận, vận hành dây chuyên xét nghiệm ADN theo công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới và nâng cấp dây chuyển xét nghiệm ADN ty thể hiện có của các đơn vị giảm định đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.

     Giao nhiệm vụ cho đơn vị có chuyên môn tham mưu đầu tư, hoàn thiện hạ tầng công nghệ thông tin, bảo đảm kết nối, liên thông; xây dựng phần mềm quản lý, đối sánh ADN trên phạm vi toàn quốc; xây dựng quy chế phối hợp trong việc đối sánh thông tin mẫu HCLS và mẫu thân nhân liệt sĩ với mục tiêu xác định danh tỉnh nhiều liệt sĩ nhất có thể.

     Bên cạnh đó, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tổ chức tập huấn, đào tạo nâng cao năng lực xét nghiệm ADN cho cán bộ chủ chốt của các đơn vị giám định đủ khả năng vận hành dây chuyền xét nghiệm ADN theo công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới.

     Cục Chính sách - Xã hội Tổng cục Chính trị - Văn phòng Ban Chỉ đạo Quốc gia 515 chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu, đề xuất phương án bảo đảm và cử cán bộ chủ chốt của các đơn vị giám định ADN tham gia các khóa đào tạo ngắn hạn tại nước ngoài; Chỉ đạo Ban Chỉ đạo 515 các tỉnh rà soát, khoanh vùng các mộ liệt sĩ có thông tin; cung cấp thông tin liên quan cho các đơn vị giám định ADN làm cơ sở đối sánh xác định danh tỉnh.

     Từ ngày 15/3/2026 đến nay, Cục Quân y, Viện Pháp y y Quân đội đã tách chiết 243 mẫu HCLS, thu được 48 trình tự ADN ty thể; thực hiện đổi sánh, xác định danh tỉnh và tổ chức trao kết quả giám định ADN cho thân nhân 2 liệt sĩ.

Báo Tin tức và Dân tộc