Kỷ niệm 115 năm Ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước (5-6-1911/5-6-2026): Giá trị lịch sử và sức sống trường tồn của khát vọng độc lập dân tộc

Đây là mốc son đánh dấu bước ngoặt lịch sử của dân tộc Việt Nam trong thế kỷ 20. Từ quyết định mang tầm vóc thời đại ấy, cách mạng Việt Nam đã tìm được con đường phát triển đúng đắn, đưa dân tộc từ thân phận nô lệ trở thành một quốc gia độc lập, thống nhất và vững bước trên con đường phát triển hôm nay. 

Mở ra con đường phát triển dân tộc

Đầu thế kỷ 20, Việt Nam đứng trước cuộc khủng hoảng sâu sắc về đường lối cứu nước. Sau khi hoàn thành quá trình xâm lược, thực dân Pháp thiết lập ách thống trị trên toàn cõi Đông Dương, đẩy nhân dân Việt Nam vào cảnh áp bức, bóc lột và mất tự do. Trước tình hình đó, nhiều phong trào yêu nước đã diễn ra mạnh mẽ như phong trào Cần Vương, khởi nghĩa Yên Thế, phong trào Đông Du, Duy Tân, Đông Kinh Nghĩa Thục... Tuy nhiên, do những hạn chế về nhận thức thời đại, về đường lối và phương pháp đấu tranh, các phong trào ấy lần lượt thất bại.

Sinh ra trong một gia đình nhà Nho yêu nước, lớn lên trong bối cảnh đất nước mất độc lập, Nguyễn Tất Thành sớm thấu hiểu nỗi đau mất nước và cảnh lầm than của nhân dân. Người trân trọng tinh thần yêu nước của các bậc tiền bối nhưng không đi theo con đường mà họ đã lựa chọn. Với tư duy độc lập, nhãn quan chính trị sắc bén và khát vọng cháy bỏng giải phóng dân tộc, Người nhận thức rằng muốn cứu nước thành công phải tìm hiểu tận gốc nguyên nhân làm cho các dân tộc bị áp bức mất nước, đồng thời khám phá con đường phát triển phù hợp với xu thế của thời đại.

Quyết định ra đi tìm đường cứu nước ngày 5-6-1911 vì thế là kết quả của quá trình suy nghĩ, trăn trở và lựa chọn đầy bản lĩnh. Đó không phải là chuyến đi tìm kiếm tương lai cho cá nhân mà là hành trình tìm lời giải cho vận mệnh của dân tộc. Gần 3 thập niên hoạt động ở nhiều quốc gia thuộc các châu lục khác nhau, người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành-Nguyễn Ái Quốc đã trực tiếp khảo nghiệm thực tiễn, nghiên cứu nhiều học thuyết chính trị, nhiều mô hình phát triển xã hội và nhiều cuộc cách mạng trên thế giới. Từ thực tiễn đó, Người tìm thấy ở Chủ nghĩa Mác-Lênin con đường giải phóng dân tộc đúng đắn, xác định độc lập dân tộc phải gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Đây là phát hiện mang ý nghĩa lịch sử, quyết định phương hướng phát triển của cách mạng Việt Nam. Từ sự kiện năm 1911 đến việc thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1930 là một quá trình phát triển logic, phản ánh tầm vóc tư duy, bản lĩnh chính trị và năng lực sáng tạo của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc-Hồ Chí Minh. Chính từ đây, cách mạng Việt Nam có được lực lượng lãnh đạo tiên phong, có đường lối đúng đắn để đi tới những thắng lợi vĩ đại trong thế kỷ 20.

Giá trị lịch sử và ý nghĩa thời đại sâu sắc

Nhìn lại lịch sử dân tộc, có thể khẳng định sự kiện Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước là một trong những dấu mốc quan trọng nhất của lịch sử Việt Nam hiện đại. Trước hết, sự kiện này mở ra hướng đi mới cho phong trào giải phóng dân tộc Việt Nam. Từ chỗ bế tắc về đường lối cứu nước, dân tộc ta đã tìm thấy con đường cách mạng phù hợp với quy luật phát triển của thời đại. Đây là bước chuyển có tính quyết định từ các khuynh hướng cứu nước cũ sang khuynh hướng cách mạng vô sản, tạo tiền đề cho những thắng lợi vẻ vang của cách mạng Việt Nam sau này.

Thứ hai, hành trình tìm đường cứu nước đã đặt nền móng cho sự hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh-hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về con đường cách mạng Việt Nam. Từ những trải nghiệm thực tiễn phong phú và quá trình tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại, Người đã xây dựng nên một hệ thống tư tưởng kết tinh giữa chủ nghĩa yêu nước Việt Nam với Chủ nghĩa Mác-Lênin, giữa truyền thống dân tộc và tinh hoa thời đại.

Thứ ba, sự kiện năm 1911 góp phần khẳng định vai trò của nhân tố lãnh tụ đối với tiến trình lịch sử. Trong những thời điểm bước ngoặt của dân tộc, tầm nhìn chiến lược, bản lĩnh chính trị và năng lực tổ chức thực tiễn của Nguyễn Ái Quốc-Hồ Chí Minh có ý nghĩa quyết định đối với sự lựa chọn con đường phát triển của cách mạng Việt Nam. Thực tiễn lịch sử đã chứng minh rằng, từ sự lựa chọn mang tính lịch sử của Nguyễn Tất Thành năm 1911, cách mạng Việt Nam đã đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác, giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước, tiến hành công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế sâu rộng như ngày nay.

Giá trị văn hóa, nhân văn và sức sống trường tồn

Không chỉ mang ý nghĩa chính trị và lịch sử, sự kiện Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước còn chứa đựng những giá trị văn hóa, nhân văn sâu sắc. Trước hết, đó là biểu tượng cao đẹp của lòng yêu nước và khát vọng độc lập dân tộc. Người thanh niên Nguyễn Tất Thành đã chấp nhận mọi gian khổ, hy sinh, xa quê hương trong suốt nhiều năm để tìm con đường giải phóng đồng bào khỏi ách nô lệ. Tình yêu nước ấy trở thành động lực xuyên suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của Người và là nguồn cảm hứng bất tận cho các thế hệ người Việt Nam.

Đó còn là biểu tượng của tinh thần tự học, tự nghiên cứu và không ngừng vươn lên. Trong hành trình bôn ba qua nhiều quốc gia, Nguyễn Tất Thành luôn chủ động học tập ngoại ngữ, tìm hiểu lịch sử, văn hóa, chính trị và kinh tế của các dân tộc. Từ đó, Người tích lũy tri thức, kinh nghiệm để phục vụ sự nghiệp cách mạng. Sự kiện này cũng phản ánh rõ nét bản lĩnh văn hóa Việt Nam trong quá trình giao lưu và tiếp biến với thế giới. Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn chủ trương tiếp thu có chọn lọc những giá trị tiến bộ của nhân loại nhưng không hòa tan, không đánh mất bản sắc dân tộc. Đây là bài học có ý nghĩa sâu sắc đối với Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế hiện nay.

Đặc biệt, tư tưởng và hành động của Người thể hiện tinh thần nhân văn cao cả. Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ đấu tranh cho quyền độc lập, tự do của dân tộc Việt Nam mà còn tích cực ủng hộ phong trào giải phóng dân tộc, phong trào hòa bình, dân chủ và tiến bộ xã hội trên thế giới. Vì vậy, hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trở thành biểu tượng của khát vọng tự do và công lý của các dân tộc bị áp bức.

Sau 115 năm, những giá trị từ hành trình tìm đường cứu nước của Bác vẫn mang ý nghĩa thời sự sâu sắc đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Sự kiện này tiếp tục khẳng định giá trị trường tồn của mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Đây là sự lựa chọn lịch sử của dân tộc Việt Nam, đã được thực tiễn cách mạng chứng minh là đúng đắn và phù hợp với điều kiện phát triển của đất nước. Đồng thời, sự kiện ấy góp phần củng cố niềm tin vào vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử của đất nước trong gần một thế kỷ qua bắt nguồn từ việc kiên định và vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh, Chủ nghĩa Mác-Lênin vào thực tiễn cách mạng Việt Nam.

Một giá trị nổi bật khác là khơi dậy mạnh mẽ khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc. Từ khát vọng giành độc lập dân tộc của Nguyễn Tất Thành năm 1911 đến khát vọng xây dựng Việt Nam hùng cường, thịnh vượng trong thế kỷ 21 là sự tiếp nối xuyên suốt của tinh thần yêu nước, ý chí tự lực, tự cường và khát vọng vươn lên của dân tộc. Bên cạnh đó, hành trình tìm đường cứu nước của Người còn gợi mở nhiều bài học quý giá về đối ngoại và hội nhập quốc tế. Trong bối cảnh thế giới biến động nhanh chóng, việc kết hợp chặt chẽ sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, phát huy nội lực đi đôi với tranh thủ nguồn lực bên ngoài tiếp tục là yêu cầu quan trọng đối với sự phát triển của đất nước.

Đối với thế hệ trẻ hôm nay, tấm gương của Nguyễn Tất Thành-Nguyễn Ái Quốc ra đi tìm đường cứu nước là lời nhắc nhở sâu sắc về lý tưởng sống, trách nhiệm công dân và khát vọng cống hiến. Trong thời đại chuyển đổi số, kinh tế tri thức và cạnh tranh toàn cầu, tinh thần dám nghĩ, dám đi, dám đổi mới và dám chịu trách nhiệm vì tương lai dân tộc vẫn nguyên vẹn giá trị định hướng.

Thiếu tướng, PGS, TS NGUYỄN VĂN SÁU, Phó viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng