Trường Quân sự Quân khu 4: Đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy

Vai trò của trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy ở nhà trường quân đội

Trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, AI đang tạo ra nhiều phương thức mới trong hoạt động giảng dạy ở nhà trường quân đội. Việc ứng dụng AI không chỉ hỗ trợ giáo viên nâng cao chất lượng chuẩn bị bài giảng mà còn góp phần đổi mới phương pháp, phát triển năng lực tự nghiên cứu và khả năng thích ứng với công nghệ. Vai trò đó thể hiện trên một số nội dung cơ bản sau:

Một là, hỗ trợ giáo viên nâng cao chất lượng chuẩn bị bài giảng và xây dựng học liệu. Quá trình chuẩn bị bài giảng đòi hỏi giáo viên phải nghiên cứu tài liệu, lựa chọn kiến thức trọng tâm, xây dựng hệ thống câu hỏi và thiết kế phương tiện dạy học phù hợp. Với khả năng xử lý thông tin và tạo lập nội dung, AI có thể hỗ trợ giáo viên tìm kiếm ý tưởng, khái quát tài liệu, gợi ý câu hỏi kiểm tra, tình huống thảo luận và thiết kế học liệu trực quan. Khi kết hợp với các công cụ như PowerPoint, Canva, NotebookLM..., AI góp phần đa dạng hóa hình thức thể hiện nội dung, tăng tính trực quan của bài giảng. Qua đó, giáo viên có thể tiết kiệm thời gian thực hiện những công việc kỹ thuật, tập trung nghiên cứu nội dung trọng tâm và nâng cao chất lượng sư phạm. Tuy nhiên, kết quả do AI cung cấp chỉ có giá trị tham khảo; giáo viên phải kiểm tra, chỉnh sửa và chịu trách nhiệm về tính chính xác, khoa học, phù hợp của học liệu trước khi đưa vào sử dụng.

Hai là, góp phần đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao năng lực sư phạm của giáo viên. AI tạo điều kiện để giáo viên thiết kế câu hỏi gợi mở, bài tập tình huống, nội dung trao đổi và các hoạt động học tập có tính tương tác. Căn cứ mục tiêu, đối tượng và đặc điểm từng môn học, giáo viên có thể khai thác AI để tham khảo nhiều cách tiếp cận một vấn đề, diễn giải những kiến thức phức tạp, xây dựng ví dụ minh họa và dự kiến những khó khăn học viên có thể gặp phải. Những khả năng này giúp giáo viên chủ động hơn trong tổ chức bài giảng, khắc phục tính đơn điệu của phương pháp truyền đạt một chiều, từng bước phát huy tư duy độc lập và khả năng vận dụng kiến thức của người học. Đối với nhà trường quân đội, việc đổi mới phương pháp phải gắn với mục tiêu, yêu cầu đào tạo và đặc thù từng môn học, bảo đảm tính định hướng, chính xác và khả năng vận dụng vào thực tiễn. Vì vậy, hiệu quả ứng dụng AI phụ thuộc trực tiếp vào trình độ chuyên môn, năng lực sư phạm và khả năng làm chủ công nghệ của giáo viên.

Ba là, thúc đẩy năng lực tự học, tự nghiên cứu và khả năng thích ứng công nghệ của đội ngũ giáo viên. Việc ứng dụng AI đòi hỏi giáo viên không ngừng cập nhật kiến thức, tìm hiểu công cụ mới, rèn luyện kỹ năng khai thác và đánh giá thông tin. Thông qua sử dụng AI trong nghiên cứu tài liệu, xây dựng học liệu và giải quyết các nhiệm vụ chuyên môn, giáo viên có điều kiện mở rộng cách tiếp cận tri thức, nâng cao năng lực nghiên cứu, chủ động đổi mới hoạt động giảng dạy. Tuy nhiên, mỗi giáo viên cần nhận thức rõ giới hạn của AI, tránh tâm lý phụ thuộc hoặc tiếp nhận thụ động những kết quả do công cụ tạo ra. Đặc biệt, trong môi trường quân đội, việc khai thác AI phải tuân thủ nghiêm các quy định về bảo vệ bí mật nhà nước, bí mật quân sự và an toàn thông tin.

Thực trạng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy ở Trường Quân sự Quân khu 4 hiện nay

Đối với Trường Quân sự Quân khu 4, nghiên cứu, ứng dụng AI trong giảng dạy phải gắn với đặc điểm, nhiệm vụ giáo dục, đào tạo và yêu cầu xây dựng Nhà trường thông minh, hiện đại. Thời gian qua, việc tiếp cận và khai thác các công cụ số, trong đó có AI, đã đạt được một số kết quả bước đầu: Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị khóa XIII và Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW của Quân ủy Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Đảng ủy, Ban Giám hiệu Trường Quân sự Quân khu 4 xác định chuyển đổi số là khâu đột phá chiến lược, động lực thúc đẩy hiện đại hóa Nhà trường. Đội ngũ giáo viên đã chủ động tìm hiểu, khai thác các công cụ số phục vụ công tác chuyên môn, từng bước đa dạng hóa phương pháp và học liệu giảng dạy. Việc sử dụng các phần mềm thiết kế, trình chiếu, xây dựng học liệu điện tử góp phần tạo ra những nội dung trực quan, hỗ trợ tổ chức các hoạt động trao đổi, thảo luận phù hợp với mục tiêu bài học. Cùng với đó, quá trình tiếp cận, khai thác các công cụ AI đã tạo động lực để giáo viên đẩy mạnh tự học, tự nghiên cứu, cập nhật kiến thức và nâng cao năng lực số, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục, đào tạo trong tình hình mới.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, việc ứng dụng AI trong giảng dạy ở Nhà trường vẫn còn một số hạn chế như: Nhận thức và trách nhiệm của một bộ phận giáo viên về vai trò, ý nghĩa và yêu cầu ứng dụng AI chưa đầy đủ; chưa thực sự chủ động nghiên cứu, khai thác công nghệ để phục vụ đổi mới hoạt động chuyên môn. Kỹ năng sử dụng AI của một số giáo viên còn đơn giản, chủ yếu dừng ở tìm kiếm thông tin, tóm tắt nội dung hoặc hỗ trợ soạn thảo văn bản, chưa khai thác hiệu quả các chức năng phục vụ nghiên cứu tài liệu, thiết kế bài giảng và tổ chức hoạt động dạy học tích cực.

Việc kiểm tra, đối chiếu, thẩm định thông tin do AI cung cấp có lúc chưa chặt chẽ; một số nội dung chưa thật sự phù hợp với đặc điểm môn học, đối tượng đào tạo và yêu cầu giáo dục, đào tạo trong quân đội. Bên cạnh đó, hạ tầng công nghệ thông tin và nguồn học liệu số chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu ứng dụng AI trong giảng dạy. Những hạn chế trên đặt ra yêu cầu phải có giải pháp đồng bộ, thiết thực nhằm nâng cao nhận thức, kỹ năng khai thác công nghệ và bảo đảm các điều kiện cần thiết cho đội ngũ giáo viên.

Đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy

Từ định hướng xây dựng Trường Quân sự Quân khu 4 thông minh, hiện đại, chính quy, mẫu mực, việc đẩy mạnh ứng dụng AI cần được tiến hành đồng bộ, có trọng tâm, phù hợp với đặc điểm, nhiệm vụ và điều kiện thực tiễn của Nhà trường. Trong đó, cần tập trung thực hiện tốt một số giải pháp cơ bản sau:

Một là, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chỉ huy các khoa giáo viên, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của đội ngũ giáo viên trong ứng dụng AI. Lãnh đạo, chỉ huy các khoa giáo viên cần tăng cường tuyên truyền, giáo dục, quán triệt để đội ngũ giáo viên nhận thức đầy đủ về vị trí, vai trò, lợi ích cũng như những yêu cầu đặt ra khi ứng dụng AI. Trên cơ sở đó, cụ thể hóa nội dung ứng dụng phù hợp với đặc điểm từng khoa, chuyên ngành và nhiệm vụ giảng dạy; thường xuyên kiểm tra, hướng dẫn, đánh giá kết quả thực hiện, kịp thời biểu dương những cá nhân tích cực, sáng tạo, đồng thời chấn chỉnh biểu hiện thiếu chủ động, triển khai hình thức.

Đối với mỗi giáo viên, cần đề cao tinh thần trách nhiệm, tính chủ động và ý thức tự học, tự nghiên cứu; nhận thức rõ AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế vai trò chủ thể của người thầy trong định hướng, tổ chức và kiểm soát quá trình dạy học. Mọi nội dung giảng dạy phải bảo đảm tính khoa học, thực tiễn và phù hợp với mục tiêu đào tạo; đồng thời chấp hành nghiêm các quy định về bảo vệ bí mật nhà nước, bí mật quân sự và an toàn thông tin.

Hai là, tăng cường bồi dưỡng kỹ năng số, kỹ năng khai thác và sử dụng AI cho đội ngũ giáo viên. Năng lực của người sử dụng giữ vai trò quan trọng, quyết định hiệu quả khai thác AI. Vì vậy, Nhà trường cần quan tâm tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng theo hướng thiết thực, chú trọng kỹ năng sử dụng các công cụ AI trong tìm kiếm, tổng hợp, phân tích tài liệu; xây dựng đề cương, biên soạn bài giảng; thiết kế câu hỏi, bài tập, tình huống và học liệu trực quan. Nội dung bồi dưỡng cần phù hợp với trình độ chuyên môn, năng lực và nhu cầu của từng nhóm giáo viên, kết hợp giữa lý thuyết với thực hành trên những nhiệm vụ giảng dạy cụ thể. Qua đó, giúp giáo viên không chỉ biết sử dụng công cụ mà còn có khả năng đánh giá, chọn lọc, chuyển hóa kết quả do AI tạo ra thành sản phẩm sư phạm có chất lượng.

Ba là, gắn ứng dụng AI với đổi mới quy trình biên soạn bài giảng, xây dựng và khai thác hệ thống học liệu số. Các khoa giáo viên cần cụ thể hóa việc ứng dụng AI trong hoạt động chuyên môn, coi đây là một trong những nội dung hỗ trợ đổi mới quy trình chuẩn bị và tổ chức giảng dạy. Trong quá trình biên soạn bài giảng, giáo viên có thể khai thác AI để tham khảo tài liệu, hệ thống hóa kiến thức, xây dựng câu hỏi, thiết kế tình huống, sơ đồ, hình ảnh và nội dung minh họa; đồng thời kết hợp với các phần mềm trình chiếu, thiết kế và xây dựng bài giảng điện tử để nâng cao tính trực quan, sinh động. Việc ứng dụng phải xuất phát từ đặc điểm từng môn học, đối tượng đào tạo và yêu cầu nhiệm vụ quân sự. Đặc biệt, mọi nội dung do AI hỗ trợ tạo ra đều phải được giáo viên kiểm chứng, biên tập và chịu trách nhiệm trước khi đưa vào giảng dạy.

Bốn là, bảo đảm hạ tầng công nghệ, tăng cường quản lý và giữ vững an toàn thông tin trong ứng dụng AI. Để AI được khai thác thường xuyên, hiệu quả, Nhà trường cần quan tâm đầu tư, nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin, hệ thống mạng, thiết bị phục vụ giảng dạy và các phòng học có khả năng tích hợp công nghệ số. Đồng thời, nghiên cứu xây dựng môi trường học liệu số, cơ sở dữ liệu dùng chung và cơ chế quản lý, khai thác phù hợp, tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên tiếp cận nguồn tài nguyên phục vụ nghiên cứu, biên soạn bài giảng.

Cùng với bảo đảm điều kiện kỹ thuật, phải đặc biệt coi trọng công tác bảo mật, an toàn thông tin; xây dựng, quán triệt các quy định về phạm vi dữ liệu được phép sử dụng và những công cụ AI được phép khai thác. Tuyệt đối không đưa tài liệu thuộc phạm vi bí mật nhà nước, bí mật quân sự lên các nền tảng AI công cộng khi chưa được cấp có thẩm quyền cho phép. Đây là yêu cầu có tính nguyên tắc, bảo đảm việc ứng dụng công nghệ phục vụ đúng mục đích, nhiệm vụ và đặc thù của môi trường quân đội.

Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo đang tạo ra những cơ hội mới cho đổi mới giáo dục, đào tạo. Đối với Trường Quân sự Quân khu 4, chủ động nghiên cứu, ứng dụng và từng bước làm chủ AI là yêu cầu khách quan, góp phần nâng cao chất lượng chuẩn bị bài giảng, đổi mới phương pháp giảng dạy và phát triển năng lực chuyên môn của đội ngũ giáo viên. Trong đó, yếu tố quyết định vẫn là nhận thức, trách nhiệm, trình độ chuyên môn và khả năng làm chủ công nghệ của mỗi nhà giáo. Đẩy mạnh ứng dụng AI gắn với giữ vững nguyên tắc bảo mật, phát huy vai trò chủ thể của người thầy sẽ góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Trường Quân sự Quân khu 4 thông minh, hiện đại, chính quy, mẫu mực, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ giáo dục, đào tạo trong giai đoạn mới. Đây cũng là việc làm thiết thực thể hiện tinh thần trách nhiệm, sự năng động, sáng tạo và tâm huyết của đội ngũ nhà giáo Nhà trường.

Bài, ảnh: HOÀNG MINH CẢNH - LÊ ĐÌNH VĂN