Nghệ An: Thiêng liêng đón các anh về

Những cơn gió giữa mùa hạ khẽ lay từng hàng cây trong nghĩa trang. Khuôn viên nghĩa trang rợp Quốc kỳ Việt Nam và Quốc kỳ Lào; xen kẽ là các băng rôn với dòng chữ “Uống nước nhớ nguồn”, “Đời đời ghi nhớ công ơn các Anh hùng liệt sĩ đã anh dũng hy sinh vì nghĩa vụ quốc tế cao cả” bằng cả tiếng Việt Nam và tiếng Lào. Trong không gian trầm mặc, tiếng nhạc “Hồn tử sĩ” vang lên khiến không gian càng thêm thiêng liêng, xúc động. Linh cữu các Anh hùng liệt sĩ được phủ Quốc kỳ đỏ thắm, trân trọng đặt trong lồng kính.  

Khoảnh khắc đại biểu gióng lên hồi trống và thỉnh tiếng chuông vang lên, rất nhiều người đã lặng đi. Có những cựu chiến binh đưa tay chào đồng đội mà nước mắt lăn dài. Có những em học sinh cúi đầu thật thấp. Nhiều người dân đứng tuổi chắp tay trước ngực, mắt đỏ hoe.

Trong tiếng nhạc trầm mặc, tiếng chuông ngân và lời điếu văn xúc động, đồng chí Phùng Thành Vinh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An, Trưởng ban Công tác đặc biệt tỉnh Nghệ An nhấn mạnh sự hy sinh to lớn của các liệt sĩ Quân tình nguyện và Chuyên gia Việt Nam trên đất nước Lào anh em; khẳng định nghĩa tình thủy chung son sắt Việt Nam - Lào được hun đúc bằng máu xương của biết bao thế hệ.

Hơn 12 nghìn cán bộ, chiến sĩ đã anh dũng ngã xuống trên địa bàn ba tỉnh Xiêng Khoảng, Viêng Chăn, Xay Sổm Bun (nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào). Hơn 40 năm qua, bằng sự phối hợp chặt chẽ và nghĩa tình sâu nặng giữa hai nước, 12.897 hài cốt liệt sĩ đã được tìm kiếm, quy tập trở về đất Mẹ, trong đó có 1.680 hài cốt có tên, quê quán và đã bàn giao 937 hài cốt liệt sĩ cho gia đình, địa phương an táng tại quê hương, góp phần vơi bớt nỗi đau của thân nhân liệt sĩ..

Dưới hàng đại biểu, ông Lê Thế Kỷ - cựu chiến binh từng chiến đấu tại chiến trường Lào, đôi bàn tay run run đặt lên ngực áo đầy huân, huy chương. Mắt không rời linh cữu đồng đội, ông nghẹn giọng: “Ngày ấy chúng tôi sang Lào chiến đấu khi còn rất trẻ. Bom đạn ác liệt lắm. Nhiều đồng đội ngã xuống giữa rừng sâu, chỉ kịp lấy tăng võng phủ lại rồi tiếp tục chiến đấu. Tự tay tôi đã trực tiếp chôn cất trên dưới 20 đồng đội. Hôm nay được đón anh em trở về sau bao năm lưu lạc, tôi thật sự rất xúc động” - Nói đến đây, người lính già lặng đi rất lâu.

Phía cuối khu vực hành lễ, em Đinh Nguyễn Linh Đan, học sinh lớp 10A4, Trường THPT Nghi Lộc 4 (xã Trung Lộc, Nghệ An) cùng đông đảo các thầy cô giáo và học sinh nhà trường tham dự lễ xúc động: “Trước đây em chỉ biết về chiến tranh qua sách vở. Nhưng hôm nay, khi tận mắt chứng kiến lễ truy điệu, an táng, em cảm nhận rõ hơn sự hy sinh lớn lao của các liệt sĩ. Em thấy biết ơn và tự nhủ phải sống tốt hơn, học tập tốt hơn để xứng đáng với thế hệ cha ông”.

Tại khu vực an táng, em Trần Thị Yến Vy, sinh viên năm nhất, lớp 66 B3, khoa Luật Kinh tế, Trường Đại học Vinh ôm bó hoa cúc trên tay, đôi mắt đỏ hoe, đứng lặng rất lâu trước các phần mộ mới: “Chúng em sinh ra trong hòa bình nên đôi khi chưa cảm nhận hết giá trị của hai chữ hy sinh. Nhìn những linh cữu phủ cờ Tổ quốc hôm nay, em hiểu rằng độc lập, hòa bình được đánh đổi bằng xương máu của biết bao người. Điều đó nhắc nhở thế hệ trẻ chúng em phải có trách nhiệm hơn với đất nước”.

Trong dòng người đến viếng, bà Trần Thị Thục (68 tuổi) cùng chồng là ông Phạm Hoàn (73 tuổi), người dân thôn Trung Thịnh, xã Đông Lộc không giấu được xúc động. Bà bảo, năm nào, dịp 27-7 và lễ, Tết, hay mỗi lần tỉnh Nghệ An tổ chức lễ truy điệu, an táng hài cốt liệt sĩ, ông bà cũng đến từ rất sớm để thắp hương. “Trong số các anh nằm đây không có ai là người thân của mình, nhưng cũng sinh ra cùng thế hệ. Cứ nhìn thấy các anh trở về là thương lắm. Các anh hy sinh tuổi xuân để đất nước có ngày hôm nay. Người dân chúng tôi luôn ghi nhớ công lao ấy”.

Đứng dưới hàng thông reo trong nghĩa trang, bà Đặng Thị Mão - Bí thư Chi bộ thôn Trường Thịnh, xã Đông Lộc, nói: “Mỗi lễ truy điệu không chỉ là dịp tri ân các liệt sĩ mà còn là bài học giáo dục truyền thống sâu sắc cho thế hệ trẻ. Chúng tôi luôn vận động Nhân dân, đặc biệt là thanh thiếu niên, tham gia các hoạt động đền ơn đáp nghĩa để không bao giờ quên sự hy sinh của cha ông ta”.

Giữa những vòng hoa và làn khói hương nghi ngút, ông Sỉ Viêng Xay O La Bun, Ủy viên Ban Thường vụ, Phó Chủ tịch Ủy ban Chính quyền tỉnh, Trưởng ban công tác đặc biệt tỉnh Viêng Chăn xúc động khi chứng kiến các liệt sĩ Việt Nam được an táng trang nghiêm trên quê hương: “Đảng, chính quyền, Quân đội và Nhân dân Lào luôn ghi nhớ sự hy sinh cao cả của Quân tình nguyện và Chuyên gia Việt Nam. Máu của chiến sĩ Việt Nam đã hòa cùng máu Nhân dân Lào trong cuộc đấu tranh giành độc lập. Tình đoàn kết đặc biệt Việt Nam - Lào sẽ mãi mãi xanh tươi, đời đời bền vững”.

Người xúc động nhất trong buổi lễ có lẽ là những cán bộ, chiến sĩ Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ (Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh Nghệ An) - những người vừa trải qua nhiều tháng băng rừng, vượt núi trên đất bạn Lào để đưa 80 hài cốt liệt sĩ trở về đất Mẹ. Thượng tá Chế Ngọc Hà, Đội trưởng Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ cho biết, Đội đã tổ chức lực lượng thành 4 hướng hoạt động trên địa bàn các tỉnh của Lào. Dù điều kiện địa hình hiểm trở, thời tiết khắc nghiệt, thông tin về phần mộ liệt sĩ ngày càng ít, song cán bộ, nhân viên đơn vị luôn nêu cao tinh thần trách nhiệm, vượt mọi khó khăn, gian khổ. Kết quả, mùa khô 2025-2026, Đội đã tìm kiếm, cất bốc và quy tập được 80 hài cốt liệt sĩ, đạt 100% kế hoạch đề ra. “Mỗi lần tìm thấy một phần hài cốt liệt sĩ là anh em chúng tôi đều lặng người. Dù gặp nhiều khó khăn, nhưng không ai nản lòng. Chúng tôi luôn tâm niệm phải cố gắng hết sức để sớm đưa các Anh hùng liệt sĩ được trở về với quê hương” - Thượng tá Chế Ngọc Hà nói.

Khi nghi thức an táng bắt đầu, tiếng quân nhạc cất lên chậm rãi. Từng linh cữu được các đại biểu di chuyển về nơi an nghỉ. Nhiều người không kìm được nước mắt.

Những cánh hoa lặng lẽ rơi xuống. Những nén hương được thắp lên.

Một cựu chiến binh run run đặt bàn tay lên phần mộ đồng đội. Ông đứng rất lâu, như muốn nói điều gì với đồng đội vừa trở về sau hơn nửa thế kỷ.

Khi những nắm đất đầu tiên phủ xuống, nhiều đại biểu và người dân lặng lẽ cúi đầu. Một phụ nữ lớn tuổi đứng nép bên hàng cây liên tục chắp tay khấn.

Sau hành trình dài trên dưới nửa thế kỷ giữa núi rừng nước Bạn, hôm nay, các anh đã trở về. Trở về trong vòng tay Tổ quốc. Trở về trong lòng đất mẹ Nghệ An nghĩa tình. Trở về trong sự tri ân sâu nặng của đồng bào, đồng chí.

Và trong buổi sáng tháng Năm thiêng liêng ấy, giữa Nghĩa trang liệt sĩ Nghi Lộc, có lẽ ai cũng cảm nhận rõ một điều: Sự hy sinh của các Anh hùng liệt sĩ sẽ mãi là ngọn lửa bất diệt trong lòng dân tộc. Bởi tên tuổi và sự hy sinh của các Anh hùng liệt sĩ sẽ còn sống mãi trong lòng Nhân dân, trong tình hữu nghị Việt Nam - Lào và trong hòa bình hôm nay.

Bài, ảnh: HOÀNG THÁI