Thiếu tướng Ngô Nam Cường, Đại biểu Quốc hội: Luật Hải quan sửa đổi cần bịt kín “khoảng trống” pháp lý, giữ vững an ninh biên giới

Tránh chồng lấn thẩm quyền tại hành lang an ninh biên giới đất liền

Góp ý vào Điều 7 quy định về không gian hoạt động hải quan, Thiếu tướng Ngô Nam Cường chỉ ra thực tiễn tại các cửa khẩu lớn như Cầu Treo, Cha Lo, Nậm Cắn trên tuyến biên giới Việt - Lào. Hải quan và Bộ đội Biên phòng đang thực hiện chức năng quản lý Nhà nước theo hai trục đối tượng phân lập: Biên phòng quản lý người, phương tiện; Hải quan quản lý hàng hóa.

Theo dõi nội dung thảo luận cho thấy, điều đại biểu Ngô Nam Cường nhấn mạnh không chỉ là sự phân công nhiệm vụ giữa hai lực lượng, mà sâu xa hơn là yêu cầu thiết kế một mô hình quản trị biên giới hiện đại. Trong mô hình đó, mỗi lực lượng được xác định rõ phạm vi thẩm quyền, tránh chồng lấn nhưng vẫn bảo đảm cơ chế phối hợp hiệu quả, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước trong điều kiện hội nhập ngày càng sâu rộng.

Đại biểu cảnh báo việc mở rộng “địa bàn hoạt động hải quan” nếu thiếu sự phân định rõ ràng sẽ nguy cơ dẫn đến chồng lấn thẩm quyền trực tiếp với khu vực do Luật Biên phòng Việt Nam và Hiệp định về quy chế quản lý biên giới Việt - Lào điều chỉnh.

"Việc xác định địa bàn hoạt động hải quan tại khu vực biên giới đất liền phải tuân thủ Luật Biên phòng Việt Nam và các điều ước quốc tế về quản lý biên giới mà Việt Nam là thành viên. Vấn đề cốt lõi này cần được định hình dứt điểm ngay trong Luật, không để lại cho các văn bản dưới luật hướng dẫn." - ĐBQH Thiếu tướng Ngô Nam Cường nhấn mạnh.

Khống chế thời gian kiểm định, tránh gây ùn tắc và phát sinh chi phí cho doanh nghiệp

Đối với quy định cho phép người khai hải quan hoặc cơ quan hải quan lựa chọn đơn vị đánh giá lại, đánh giá bổ sung tiêu chí kỹ thuật (Điều 16b), đại biểu Nghệ An đánh giá cao tinh thần cởi mở nhưng bày tỏ lo ngại về việc thiếu khung thời gian giới hạn.

Thiếu tướng Ngô Nam Cường đề xuất Ban soạn thảo cần bổ sung thời hạn tối đa bắt buộc phải hoàn thành kết quả đánh giá (gợi ý từ 05 đến 07 ngày làm việc), đồng thời quy định rõ trách nhiệm pháp lý nếu kết quả giám định sai lệch gây thiệt hại cho doanh nghiệp, tránh tình trạng kéo dài thời gian thông quan gây ứ đọng hàng hóa tại bãi.

Nếu quá thời hạn mà chưa có kết quả thì cơ quan có thẩm quyền phải có văn bản giải trình lý do; đồng thời nghiên cứu cơ chế bồi thường khi việc kéo dài thời gian giám định gây thiệt hại trực tiếp cho doanh nghiệp.

Tạm dừng hàng hóa quá cảnh phải gắn liền với phối hợp đảm bảo an ninh cửa khẩu

Liên quan đến thẩm quyền chủ động tạm dừng hàng hóa quá cảnh nghi giả mạo sở hữu trí tuệ và mô hình “hải quan là đầu mối duy nhất” trong kiểm tra chuyên ngành (Điều 73), đại biểu lưu ý cửa khẩu biên giới đất liền là khu vực hết sức nhạy cảm về an ninh và đối ngoại. Nếu đơn phương tạm dừng phương tiện mà thiếu sự phối hợp với lực lượng bảo vệ cửa khẩu sẽ lập tức gây ùn tắc cục bộ, mất an ninh trật tự, đồng thời có nguy cơ ảnh hưởng đến các cơ chế kiểm tra liên hợp song phương như “một cửa, một lần dừng” ở cửa khẩu Cầu Treo - Nam Phao. Bởi vậy, Đại biểu Ngô Nam Cường kiến nghị: “Khi thực hiện thẩm quyền tạm dừng hàng hóa quá cảnh tại cửa khẩu biên giới đất liền, cơ quan Hải quan có trách nhiệm thông báo và phối hợp với lực lượng Bộ đội Biên phòng để bảo đảm an ninh trật tự”.

Thể chế hóa vai trò chủ trì của Bộ đội Biên phòng trong chống buôn lậu biên giới

Đánh giá về cơ chế phòng, chống buôn lậu và vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, Phó Tư lệnh Quân khu 4 thẳng thắn chỉ ra điểm hụt hẫng khi dự thảo mới chỉ tập trung cơ chế phối hợp giữa Hải quan với Công an mà bỏ qua lực lượng Bộ đội Biên phòng. Đại biểu nhấn mạnh trên tuyến biên giới đất liền Việt - Lào, Bộ đội Biên phòng là lực lượng thường trực, chủ trì tuần tra, kiểm soát và phối hợp với lực lượng bạn. Việc thiếu vắng vai trò của Biên phòng trong luật sẽ không phản ánh đúng thực tiễn và dễ tạo ra khoảng trống trách nhiệm khi phát sinh tình huống phức tạp.

Không chỉ xuất phát từ thực tiễn tuyến biên giới Việt Nam - Lào, những kiến nghị của đại biểu còn gợi mở yêu cầu hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các lực lượng thực thi pháp luật trên toàn bộ hệ thống cửa khẩu quốc gia. Trong bối cảnh lưu lượng hàng hóa xuyên biên giới ngày càng gia tăng, việc thiết lập một khuôn khổ pháp lý thống nhất, phân định rõ trách nhiệm nhưng bảo đảm liên thông trong thực thi được xem là điều kiện quan trọng để nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước.

Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hoàn thiện thể chế, Thiếu tướng Ngô Nam Cường bày tỏ mong muốn Ban soạn thảo tiếp thu các ý kiến từ thực tiễn địa bàn chiến lược, để dự thảo Luật Hải quan sửa đổi lần này, vừa kiến tạo dòng chảy kinh tế thông suốt, vừa bịt kín các khoảng trống pháp lý, giữ vững chủ quyền và an ninh trật tự tại các tuyến biên giới quốc gia”.

Tin, ảnh: PHAN HẬU