Thiếu tướng Ngô Nam Cường: Ưu đãi đầu tư văn hóa cần đi kèm “bộ lọc” hàm lượng văn hóa

Sau khi làm việc tại hội trường, đoàn đại biểu Quốc hội (ĐBQH) tỉnh Nghệ An tiến hành thảo luận tại tổ về: Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hoá Việt Nam; Đề án thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương và dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm chế định luật sư công.

Thảo luận về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam, các ĐBQH tán thành sự cần thiết ban hành nghị quyết; đồng thời đề nghị hoàn thiện cơ chế ưu đãi, làm rõ nội hàm chính sách, bảo đảm nguồn lực khả thi và ngăn chặn tình trạng lợi dụng chính sách ưu đãi để khai thác kinh tế.

Nhất trí cao với tính cấp thiết và nhu cầu ban hành nghị quyết trong giai đoạn hiện nay, ĐBQH Ngô Nam Cường (Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An) cho rằng: Dự thảo cho thấy sự thay đổi mạnh mẽ về tư duy, chuyển từ tư duy bao cấp, quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển; phù hợp với các nghị quyết của Trung ương về xây dựng nền văn hóa Việt Nam đậm đà bản sắc dân tộc, đồng thời hướng tới đưa văn hóa trở thành một ngành công nghiệp.

Theo đại biểu, nghị quyết đang hướng đến ba trụ cột gồm bảo tồn, phát triển và khai thác kinh tế. Nhưng nếu cơ chế sàng lọc không chặt chẽ thì các yếu tố bảo tồn, phát triển sẽ bị xem nhẹ, trong khi nhiều hoạt động văn hóa có thể lợi dụng chính sách ưu đãi để khai thác kinh tế. Khi đó, vô hình trung sẽ làm giảm giá trị của công nghiệp văn hóa, trong khi nhiều ngành công nghiệp khác cũng đang cần sự hỗ trợ và cú hích từ chính sách của Nhà nước.

Dẫn thực tế từ Festival Huế, đại biểu Ngô Nam Cường nhấn mạnh: Nếu doanh nghiệp tổ chức chương trình văn hóa chỉ tập trung sử dụng công nghệ ánh sáng, âm thanh hiện đại như ánh sáng 3D, nhạc điện tử để tạo sự náo nhiệt mà làm mờ nhạt chất văn hóa cung đình, sự trầm mặc và chiều sâu bản sắc Huế, thì di sản sẽ bị biến thành phông nền để tạo giá trị và nguồn thu. Những dự án như vậy có thể làm mòn đi bản sắc văn hóa, thậm chí dẫn tới lai căng văn hóa.

Tương tự, với Festival Hoa Đà Lạt - một đặc trưng của địa phương, đại biểu cho rằng: Giá trị cốt lõi nằm ở câu chuyện về bàn tay người nông dân, các loài hoa bản địa cùng nét thanh lịch, hiền hòa của con người Đà Lạt. Nếu doanh nghiệp chỉ đưa ra dự án sử dụng hoa nhập khẩu hoặc hoa từ địa phương khác, thiết kế để thu hút khách, bán vé, check-in, chạy theo thị hiếu tầm thường mà quên đi những giá trị văn hóa của Đà Lạt, của con người Đà Lạt, thì chính sách ưu đãi sẽ trở thành công cụ bị sử dụng sai mục tiêu.

Từ đó, đại biểu đề nghị tại Điều 4 và Điều 5 cần bổ sung, làm rõ hơn nội hàm của các chính sách ưu đãi đối với các loại hình văn hóa; đồng thời phải bảo đảm tiêu chí về bảo tồn, phát triển và kết hợp khai thác văn hóa. Nếu không làm rõ, doanh nghiệp tất yếu sẽ thiên về khai thác kinh tế, bởi phần phát triển và bảo tồn thường lợi nhuận thấp, khó thực hiện và phải qua nhiều cơ quan thẩm định.

Bên cạnh đó, đại biểu Ngô Nam Cường cũng đề xuất Quốc hội giao Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch hoặc các cơ quan chức năng xây dựng một “bộ lọc”, một bộ tiêu chí để thẩm định các dự án thụ hưởng chính sách. Theo đó, cần làm rõ dự án có đáp ứng tiêu chí hài hòa giữa bảo tồn, phát triển và kinh tế hay không; sản phẩm có bao nhiêu hàm lượng văn hóa để phát triển văn hóa. Chỉ khi đó, chính sách hỗ trợ mới thực sự phát huy giá trị.

Liên quan đến Điều 5, đại biểu Ngô Nam Cường cho rằng: Các chính sách ưu đãi đối với những sản phẩm cụ thể như điện ảnh, văn hóa… cũng cần có nội hàm rõ ràng hơn. Đại biểu lưu ý đã từng có trường hợp một số doanh nghiệp nước ngoài lợi dụng phim Việt Nam hoặc phim về đề tài chiến tranh Việt Nam để chuyển tải những thông điệp trái ngược với lịch sử và các giá trị của cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc. Vì vậy, cơ quan soạn thảo cần tiếp tục nghiên cứu kỹ hơn hoặc giao cơ quan có thẩm quyền cụ thể hóa, bảo đảm chính sách tạo động lực thực sự, đi đúng kênh, đến đúng lĩnh vực cần tạo cú hích, tránh bị lợi dụng hoặc phát sinh nhập nhằng trong quá trình thực hiện.

Về quy hoạch, theo đại biểu, quy định “ưu tiên” đối với thiết chế văn hóa là chưa đủ mạnh. Hiện nay, trong quy hoạch đô thị hay quy hoạch địa phương đã có các tiêu chí cứng như không gian xanh, không gian sạch; vì vậy cần đưa thiết chế văn hóa thành tiêu chí cụ thể thay vì chỉ dừng ở mức ưu tiên.

Cũng theo đại biểu Ngô Nam Cường, nếu chỉ dùng khái niệm ưu tiên thì có thể làm hoặc không làm. Trong khi đó, người dân ở địa phương hay tại các khu đô thị đều phải được thụ hưởng các thiết chế văn hóa. Những thiết chế này có thể lồng ghép với không gian xanh hoặc các thiết chế khác, nhưng phải được khẳng định rõ trong quy hoạch để bảo đảm quyền tiếp cận văn hóa của Nhân dân.

P.V