Hội thảo khoa học về Trạng nguyên Hồ Hưng Dật và giá trị đền Trung

Tham dự hội thảo có đông đảo các nhà khoa học, nhà nghiên cứu đầu ngành đến từ Trung ương và địa phương. Tiêu biểu như PGS.TS Đinh Quang Hải – Ủy viên Hội đồng Di sản Văn hóa Quốc gia; GS.TS Hồ Trọng Ngũ – Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Bảo tồn văn hóa; TS Nguyễn Hữu Tâm – nguyên Giám đốc Thư viện Viện Sử học. Về phía tỉnh Nghệ An có đại diện lãnh đạo Liên hiệp các Hội Khoa học Kỹ thuật tỉnh, Sở Văn hóa và Thể thao, Trường Đại học Vinh, Bảo tàng Nghệ An, Bảo tàng Quân khu 4, Thư viện Nghệ An, Hội đồng họ Hồ Việt Nam, Hội đồng họ Hồ Yên Thành, lãnh đạo xã Giai Lạc cùng các đơn vị liên quan.

Phát biểu đề dẫn hội thảo, đại diện Ban Tổ chức nhấn mạnh: Hồ Hưng Dật được xem là thủy tổ của dòng họ Hồ Việt Nam – một trong những dòng họ lớn, có bề dày lịch sử hơn một nghìn năm và có nhiều đóng góp quan trọng đối với tiến trình phát triển của dân tộc. Các tham luận tập trung làm rõ thân thế, sự nghiệp và những đóng góp nổi bật của ông đối với vùng đất Châu Diễn xưa (nay thuộc Nghệ An). Nhiều ý kiến cho rằng, ông không chỉ là vị quan có tài thao lược mà còn là người có tư tưởng tiến bộ, luôn đặt lợi ích của nhân dân lên hàng đầu. Với chủ trương phát triển kinh tế nông nghiệp, khai khẩn đất đai, tổ chức sản xuất, ông đã góp phần quan trọng trong việc ổn định đời sống nhân dân, xây dựng vùng đất Châu Diễn trở thành khu vực trù phú, vững mạnh.

Đặc biệt, nhiều tham luận đã phân tích sâu sắc chính sách “tĩnh vi dân, động vi binh” do Hồ Hưng Dật khởi xướng – một hình thức tổ chức lực lượng vũ trang gắn với sản xuất nông nghiệp. Theo đó, thời bình quân lính tham gia lao động sản xuất, phát triển kinh tế; khi có chiến sự, lực lượng này nhanh chóng chuyển sang chiến đấu bảo vệ đất nước. Đây được đánh giá là tiền đề quan trọng cho chính sách “ngụ binh ư nông” dưới các triều đại sau này.

Bên cạnh đó, các nhà khoa học cũng tập trung nghiên cứu, đánh giá giá trị lịch sử – văn hóa của Đền Trung (còn gọi là đền Trung Đẳng). Theo các tư liệu dân gian và dấu tích khảo cổ, đền được nhân dân xây dựng để thờ Hồ Hưng Dật sau khi ông qua đời, thể hiện sự tôn kính và ghi nhớ công lao của ông đối với cộng đồng. Dù trải qua hàng nghìn năm với nhiều biến động của thiên tai và chiến tranh, hiện nay di tích chỉ còn là phế tích, song trong tâm thức người dân địa phương, đây vẫn là không gian linh thiêng, gắn bó mật thiết với đời sống văn hóa tinh thần.

Đáng chú ý, trong quá trình khảo sát thực tế phục vụ hội thảo, Ban Tổ chức đã phát hiện một số hiện vật có giá trị như gương đồng thời Hán – Đường khắc bốn chữ “Liên trúng tam nguyên”, tiền đồng “Khai nguyên thông bảo” cùng nhiều mảnh gạch, gốm cổ. Những phát hiện này góp phần bổ sung cứ liệu khoa học quan trọng trong việc nghiên cứu, xác định niên đại và giá trị của khu di tích.

Hội thảo ghi nhận 20 tham luận của các nhà khoa học đến từ nhiều cơ quan nghiên cứu uy tín như Viện Sử học, Viện Trần Nhân Tông, Trường Đại học Vinh cùng các nhà nghiên cứu văn hóa, lịch sử trong và ngoài tỉnh. Các tham luận tập trung vào hai nhóm nội dung chính: làm rõ thân thế, sự nghiệp của Hồ Hưng Dật và nghiên cứu giá trị lịch sử – văn hóa của Đền Trung. Nhiều ý kiến đề xuất cần tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu, kết hợp tư liệu lịch sử, khảo cổ và ký ức dân gian để có cái nhìn toàn diện, khách quan hơn.

Tại phần thảo luận, các đại biểu thống nhất cao sự cần thiết phải có các giải pháp cụ thể nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di tích Đền Trung, như tiến hành khảo cổ học, lập hồ sơ xếp hạng di tích, từng bước phục dựng công trình; đồng thời đề xuất đưa tên Hồ Hưng Dật vào hệ thống tên đường, trường học trên địa bàn tỉnh Nghệ An nhằm tôn vinh công lao của ông.

Phát biểu kết luận hội thảo, đại diện Ban Tổ chức khẳng định: Những kết quả đạt được là cơ sở khoa học quan trọng để tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện hồ sơ về Hồ Hưng Dật cũng như làm rõ hơn giá trị lịch sử, văn hóa của Đền Trung. Đây đồng thời là tiền đề để các cấp, ngành xem xét, có hình thức ghi nhận xứng đáng đối với nhân vật lịch sử tiêu biểu này, góp phần thiết thực vào công tác bảo tồn và phát huy di sản văn hóa địa phương.

Theo các tham luận, Hồ Hưng Dật đỗ Trạng nguyên vào thời Hậu Hán Ngũ Quý (947–950), sau đó sang làm Thái thú Diễn Châu thuộc Giao Châu. Khi thôi quan, ông trở về vùng đất Diễn Châu xưa, có nhiều đóng góp quan trọng đối với sự phát triển kinh tế – xã hội địa phương, đặc biệt trong việc chiêu dân lập ấp, mở mang làng xã, truyền dạy nghề nghiệp. Với những công lao đó, sau khi qua đời, ông được nhân dân tôn làm Thành hoàng làng, phối thờ cùng Cao Sơn đệ Nhất quân Thần tại Đình Sừng.

Kết quả hội thảo được xem là dấu mốc quan trọng, mở ra hướng nghiên cứu và phát huy sâu rộng hơn nữa các giá trị truyền thống của dòng họ Hồ ở Việt Nam cũng như giá trị di sản lịch sử, văn hóa của Đền Trung tại xã Giai Lạc, tỉnh Nghệ An trong thời gian tới; qua đó góp phần phục vụ hiệu quả nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn hiện nay.

Hội thảo được tổ chức nghiêm túc, khoa học và trách nhiệm, gợi mở nhiều hướng nghiên cứu mới, góp phần làm sáng tỏ thêm một giai đoạn lịch sử quan trọng của dân tộc, đồng thời tiếp tục khẳng định giá trị bền vững của di sản văn hóa trên quê hương Nghệ An.

Tin, ảnh: HOÀNG TRUNG