Mùa Xuân trong những lễ hội xứ Thanh

Là vùng đất “địa linh nhân kiệt”, nơi hội tụ không gian văn hóa miền núi, trung du, đồng bằng và ven biển, Thanh Hóa hiện có hơn 300 lễ hội lớn nhỏ, chủ yếu là lễ hội truyền thống, lịch sử và lễ hội dân gian gắn với di tích, làng xã. Trải qua bao biến thiên của thời gian, những lễ hội ấy vẫn được cộng đồng nâng niu, trao truyền như một phần máu thịt đời sống tinh thần. Mỗi mùa xuân, khi tiếng trống hội vang lên, không gian linh thiêng của đình, đền, miếu mạo lại sống dậy, quy tụ con cháu bốn phương trở về.

Những năm gần đây, cùng với sự quan tâm của các cấp, các ngành, công tác bảo tồn và phát huy giá trị lễ hội được Thanh Hoá triển khai bài bản, gắn với phát triển du lịch văn hóa. Từ Đề án “Nghiên cứu phục dựng, phát huy giá trị các lễ hội tiêu biểu và các loại hình văn hóa dân gian đặc sắc trên địa bàn tỉnh phục vụ phát triển du lịch”, nhiều lễ hội giàu bản sắc đã được khôi phục, làm mới trong tinh thần tôn trọng nguyên gốc, như: Lễ hội Lê Văn Hưu (Thiệu Hóa), Lễ hội Dâng trâu tế trời Đền Chín Gian (Như Xuân), Lễ hội Mường Đòn (Thạch Thành), Lễ hội Mường Lập (Ngọc Lặc)… Không ít lễ hội đã được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, trở thành niềm tự hào của cộng đồng cư dân xứ Thanh.

Nổi bật trong dòng chảy lễ hội mùa xuân là Lễ hội Đền Bà Triệu, tổ chức khoảng từ ngày 19 đến 22/2 âm lịch hàng năm tại xã Triệu Lộc. Giữa không gian linh thiêng của vùng đất Phú Điền, hình ảnh nữ anh hùng Triệu Thị Trinh - người con gái Cửu Chân phất cờ khởi nghĩa chống ách đô hộ nhà Ngô năm 248 được tái hiện trang trọng qua hệ thống nghi lễ và hội trận. Những đoàn rước kiệu nối dài, cờ hội tung bay, trống chiêng vang vọng như đánh thức hào khí quật cường năm xưa. Dẫu cuộc khởi nghĩa không thành, nhưng khí phách của Bà Triệu đã trở thành biểu tượng sáng ngời của lòng yêu nước, hun đúc tinh thần bất khuất cho bao thế hệ.

Men theo dòng Chu, về miền thượng du Thường Xuân, Lễ hội Đền Cửa Đặt lại mang đến một sắc thái riêng. Ngôi đền nằm nơi hợp lưu giữa sông Chu và sông Đặt, thờ danh nhân Cầm Bá Thước, một sỹ phu yêu nước, lãnh tụ của phong trào Cần Vương ở miền Tây Thanh Hóa. Lễ hội diễn ra từ mùng 1 Tết đến hết tháng Ba âm lịch, với các nghi lễ rước, tế cùng nhiều trò chơi, trò diễn dân gian như múa sạp, ném còn, đu dây… Không chỉ là điểm đến tâm linh, lễ hội Đền Cửa Đặt còn là nơi để du khách cảm nhận chiều sâu lịch sử và tinh thần yêu nước của đồng bào các dân tộc miền núi.

Ở Lang Chánh, Lễ hội Chùa Mèo - ngôi chùa cổ hơn 600 năm tuổi lại mang đậm màu sắc Phật giáo và sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Diễn ra vào mùng 6 và mùng 7 tháng Giêng, lễ hội gồm phần lễ trang nghiêm với rước kiệu, tụng kinh, cầu an và phần hội sôi nổi với các môn thể thao, trò chơi dân gian mang đậm bản sắc dân tộc. Những năm gần đây, lễ hội được làm mới bằng các hoạt động tái hiện cảnh sinh hoạt xưa như: Trồng hoa cải, xuôi bè trên sông Âm,… tạo điểm nhấn hấp dẫn cho du khách đầu xuân.

Góp phần làm nên sự đa dạng của lễ hội xứ Thanh là các lễ hội mang đậm bản sắc của đồng bào dân tộc Thái, như: Lễ hội như Kin Chiêng Boọc Mạy, Set Booc May, Nàng Han, Mường Hạ, tế trâu Đền Chín Gian… Mỗi độ xuân về, tiếng trống, tiếng chiêng vang vọng núi rừng như gọi dậy ký ức tổ tiên, nuôi dưỡng niềm tự hào dân tộc. Những lễ hội này không chỉ là dịp để thực hành tín ngưỡng mà còn là không gian để cộng đồng gắn kết, truyền dạy văn hóa cho thế hệ trẻ.

Đồng chí Trịnh Thị Minh, Trưởng Phòng Quản lý văn hoá và gia đình, Sở Văn hoá - Thể thao và Du lịch tỉnh Thanh Hoá cho biết: “Giá trị bền vững nhất của các lễ hội xứ Thanh không chỉ nằm ở nghi lễ hay không gian di tích, mà nằm ở con người, ở chính cộng đồng cư dân đã gìn giữ, trao truyền và làm sống dậy lễ hội qua từng thế hệ. Khi người dân còn tự hào, còn chủ động tham gia, thì lễ hội vẫn còn nguyên sức sống, dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào của đời sống hiện đại”.

Trải qua bao thăng trầm lịch sử, các lễ hội mùa xuân vẫn hiện hữu như những mạch nguồn văn hóa bền bỉ của xứ Thanh. Khi trống hội rộn ràng vang lên trong nắng xuân mới, khi dòng người trẩy hội nối dài trên những con đường làng, người xứ Thanh như tìm thấy sự gặp gỡ giữa quá khứ và hiện tại, giữa ký ức và khát vọng. Trong sắc xuân lan tỏa khắp miền núi, đồng bằng đến ven biển, những lễ hội ấy tiếp tục bồi đắp niềm tin, hun đúc bản lĩnh, để Thanh Hóa tự tin bước vào một mùa xuân mới trên hành trình dựng xây quê hương, đất nước.

Bài, ảnh: CẢNH VINH