KỶ NIỆM 120 NĂM NGÀY SINH ĐỒNG CHÍ PHẠM VĂN ĐỒNG (1/3/1906-1/3/2026): Dấu ấn Thủ tướng Phạm Văn Đồng trên những chặng đường biên giới

Những quyết sách vì toàn vẹn chủ quyền lãnh thổ

Trong quá trình làm phim “Những trang sử biên thùy”, tôi được tận mắt chứng kiến bản gốc Đề án xây dựng lực lượng Công an nhân dân vũ trang được lưu giữ tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia. Trên đó, cùng với chữ ký và ý kiến chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng các đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị, ý kiến của Thủ tướng Phạm Văn Đồng với nét chữ chân phương, rắn rỏi đã góp ý tỉ mỉ trên từng trang Đề án.

Để rồi sau đó không lâu, thực hiện Nghị quyết số 58/NQ-TW của Bộ Chính trị, ngày 3/3/1959, chính nét bút ấy đã ký Quyết định số 100-TTg về việc thành lập một lực lượng vũ trang chuyên trách công tác biên phòng và bảo vệ nội địa, lấy tên là Công an nhân dân vũ trang (nay là Bộ đội Biên phòng), đặt dưới sự lãnh đạo của Bộ Công an. Từ đó, ngày 3/3 hằng năm trở thành ngày truyền thống vẻ vang của những người lính mang quân hàm xanh.

Cũng trong dịp này, Thủ tướng Phạm Văn Đồng cũng ban hành Nghị định số 331/TTg quy định hệ thống cấp hàm, cấp hiệu, phù hiệu, công an hiệu và lễ phục của Công an nhân dân vũ trang. Theo đó, hệ thống cấp hàm của Công an nhân dân vũ trang từ binh nhì đến đại tướng. Quân hàm, quân hiệu có màu xanh, biểu hiện màu sắc núi rừng biên cương Tổ quốc. Ngày 11/3/1959, Thủ tướng Chính phủ ra Nghị định số 106/TTg bổ nhiệm đồng chí Thiếu tướng Phan Trọng Tuệ-Thứ trưởng Bộ Công an giữ chức Tư lệnh kiêm Chính ủy lực lượng Công an nhân dân vũ trang.

Những năm sau này, Thủ tướng Phạm Văn Đồng cũng hết sức quan tâm đến vấn đề biên giới, lãnh thổ và lực lượng Công an nhân dân vũ trang. Năm 1974, trước một số vấn đề nảy sinh trong quan hệ Việt Nam-Trung Quốc, Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã ban hành Chỉ thị số 34/TTg và Chỉ thị số 35/TTg ngày 4/3/1974 “Về việc khảo sát biên giới Việt Nam-Trung Quốc và Việt Nam-Lào” với yêu cầu khảo sát toàn tuyến, tập trung làm rõ những điểm chưa rõ ràng và dự kiến hệ thống mốc giới.

Tiếp đó, trên cơ sở kết quả khảo sát thí điểm trong hai năm 1974-1975 và đề nghị của Ban Biên giới của Hội đồng Chính phủ, ngày 15/5/1976, Thủ tướng ra Quyết định số 205/TTg “Về việc khảo sát biên giới Việt Nam-Trung Quốc”. Quán triệt các chỉ thị, nghị quyết của Trung ương, sự chỉ đạo của Thủ tướng Phạm Văn Đồng: “Một li đất của ta cũng không được để mất; một li đất của người khác ta cũng không bao giờ lấy, dù ở đó có vàng đi chăng nữa”, các đơn vị Biên phòng phối hợp chặt chẽ với các cấp, các ngành và nhân dân trên địa bàn triển khai khảo sát kỹ lưỡng, phát hiện nhiều điểm lấn chiếm; nhanh chóng tổ chức đấu lý, đấu tình kết hợp với công tác vận động nhân dân và binh lính đối phương nhận rõ đúng sai.

Trước đó, ngày 13/3/1976, Thủ tướng ra Quyết định số 119/QĐ-TTg về vấn đề khảo sát biên giới Việt Nam-Lào. Thực hiện quyết định của Chính phủ, Bộ Tư lệnh Công an nhân dân vũ trang chỉ đạo các cơ quan chức năng và các đơn vị trên tuyến biên giới Việt Nam-Trung Quốc, Việt Nam-Lào thực hiện nghiêm túc, quyết liệt, xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm, đặc biệt của lực lượng. Từ những quyết sách quan trọng này, việc phân định đường biên giới và công tác quản lý biên giới đã trở nên sâu sát, hiệu quả hơn, đồng thời đặt tiền đề cho công tác phân giới cắm mốc sau này.

Niềm tin yêu gửi màu quân hàm xanh

Ở tuổi 96, ông Nguyễn Tiến Năng với gần 28 năm làm trợ lý cho Thủ tướng Phạm Văn Đồng cho biết, lúc sinh thời, Thủ tướng thường hỏi về tình hình biên giới và lực lượng Bộ đội Biên phòng. Những chuyến công tác của Thủ tướng trên các đoạn đường tuyến lửa thuộc khu 4, đường 5 Hải Phòng, bờ biển Đông Bắc, đặc khu Vĩnh Linh... đã được những người lính quân hàm xanh linh hoạt, sẵn sàng xông pha bảo vệ an toàn tuyệt đối. Nhiều kỷ niệm của Thủ tướng với người lính Biên phòng vẫn luôn được nhắc đến với sự kính trọng sâu sắc.

Đầu năm 1963, Thủ tướng Phạm Văn Đồng vào thăm Công an nhân dân vũ trang khu Vĩnh Linh. Sau khi đi thăm các đơn vị từ Cửa Tùng tới Hiền Lương..., Thủ tướng khen ngợi thành tích của cán bộ, chiến sĩ và căn dặn: “Các đồng chí là những chiến sĩ làm nhiệm vụ trên tuyến đầu Tổ quốc, cho nên phải luôn đề cao tinh thần cảnh giác và thường trực chiến đấu, phải bình tĩnh và dũng cảm, phải cố gắng học tập chính trị, quân sự, nghiệp vụ và văn hóa, phải đoàn kết nội bộ, đoàn kết quân dân vì đoàn kết là sức mạnh”. Sự động viên, cổ vũ của Thủ tướng làm tăng thêm sức mạnh, khích lệ ý chí chiến đấu của các chiến sĩ Công an nhân dân vũ trang giới tuyến, thúc đẩy cán bộ, chiến sĩ luôn luôn phấn đấu hoàn thành tốt nhiệm vụ.

Tháng 8/1964, theo lệnh của Tổng thống Mỹ, không quân Mỹ mở cuộc tấn công ồ ạt và đặc biệt bắn phá dữ dội các cửa sông, biển thuộc miền Bắc nước ta... Công an nhân dân vũ trang từ Quảng Bình đến Quảng Ninh đã phối hợp với các lực lượng nổ súng quyết liệt, đánh trả máy bay địch ngay từ khi chúng vừa xâm phạm bầu trời miền Bắc. Thời điểm đó, Thủ tướng Phạm Văn Đồng đang công tác tại thị xã Hòn Gai. Một tiểu đội Công an nhân dân vũ trang bất chấp nguy hiểm cơ động dưới làn bom đạn đến tăng cường làm nhiệm vụ bảo vệ an toàn cho Thủ tướng.

Kết thúc ngày chiến đấu, Thủ tướng khen ngợi: “Tôi rất sung sướng được thấy trận chiến đấu thắng đế quốc Mỹ của các đồng chí. Các đồng chí đã chiến đấu với một tinh thần anh dũng tuyệt vời. Tôi chuyển lời khen ngợi của Trung ương Đảng, Chính phủ và Bác Hồ tới toàn thể cán bộ, chiến sĩ phòng không, hải quân, Công an nhân dân vũ trang, dân quân tự vệ và toàn thể nhân dân đất mỏ Hòn Gai anh hùng”.

Với những chiến công vang dội trong các đợt chiến đấu bắn máy bay Mỹ trong hai năm 1964 và 1965, toàn lực lượng Công an nhân dân vũ trang được tặng thưởng 1 Huân chương Quân công hạng Nhì, 6 Huân chương Quân công hạng Ba, 9 Huân chương Chiến công hạng Nhất, 7 Huân chương Chiến công hạng Nhì, 4 Huân chương Chiến công hạng Ba. Ngày 10/4/1965, tại Kỳ họp thứ II, Quốc hội khóa III, Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã biểu dương: “Các lực lượng vũ trang nhân dân từ bộ đội chủ lực, phòng không, không quân, hải quân, Công an nhân dân vũ trang đến bộ đội địa phương, dân quân tự vệ đều chiến đấu anh dũng tuyệt vời, xứng đáng với truyền thống Điện Biên Phủ, xứng đáng với miền Nam anh hùng”.

Đại tá Nguyễn Quang Vinh, nguyên Phó Chỉ huy trưởng về chính trị Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Ninh vẫn nhớ những ngày cùng đồng đội của mình tháp tùng và bảo vệ an toàn cho Thủ tướng Phạm Văn Đồng đến thăm Đảng bộ và quân dân huyện biên giới Ba Chẽ vào tháng 2/1976. Tại đây, sau khi xem bản đồ địa giới hành chính của huyện, Thủ tướng đã đặt bút viết lên bản đồ dòng chữ “Quảng Ninh như một Việt Nam thu nhỏ”. Tấm bản đồ đó được Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Ninh lưu giữ một thời gian, rồi bàn giao lại cho Bảo tàng Quảng Ninh.

Trong chiến tranh biên giới phía Bắc, Ba Chẽ là nơi đặt Sở chỉ huy của đặc khu Quảng Ninh, đến tháng 1/1980, Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã về thăm và làm việc với Quảng Ninh, đồng thời phê duyệt bản đồ phòng thủ biên giới Quảng Ninh, một tài liệu chiến lược quan trọng khẳng định tầm nhìn của lãnh đạo Đảng và Nhà nước trong việc bảo vệ an ninh vùng Đông Bắc.

Nguồn: BÁO BIÊN PHÒNG