Lực lượng vũ trang Quân khu 4 trong kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược (1954 - 1975)

Do yêu cầu chuyển hướng chỉ đạo chiến lược của Đảng, ngày 24/4/1955, Liên Khu uỷ Liên Khu 4 bàn giao cho Liên Khu uỷ Liên Khu 5 lãnh đạo, chỉ đạo 2 tỉnh Quảng Trị, Thừa Thiên. Ngày 16/6/1955 Thủ t­ướng Chính phủ ra Nghị định số 151/TTg thành lập khu Vĩnh Linh nh­ư một đơn vị tỉnh trực thuộc Trung ương. Ngày 3/6/1957 Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 017/SL thành lập Quân khu 4, đồng chí Thiếu tướng Nguyễn Đôn làm Tư­ lệnh, Thiếu t­ướng Chu Huy Mân làm Chính uỷ.

Ngày 6/4/1966, Quân uỷ Trung ­ương quyết định thành lập Quân khu Trị-Thiên (B4) và đến 15/6/1966 quyết định mở Mặt trận đường 9 (B5) giao cho Quân khu 4 đảm nhiệm.

Ngày 26/1/1967 Quân Khu uỷ họp và xác định Quân khu có 4 nhiệm vụ trên 3 chiến trường là:

Thứ nhất: Tập trung phát huy hết khả năng đẩy mạnh công tác phòng không, phòng ven biển, giới tuyến và miền tây đánh bại chiến tranh phá hoại bằng không quân, hải quân của địch ở mức độ cao nhất, bảo đảm giao thông vận tải, ra sức chi viện cho chiến trường.

Thứ hai: Tiếp tục phát huy thế chủ động, phát huy thắng lợi đã giành được, liên tiếp tiến công địch trên Đường 9 nhằm tiêu diệt thật nhiều sinh lực địch (Mỹ - ngụy), thu hút và kiềm chế ngày càng nhiều lực lượng của chúng càng tốt, tạo điều kiện cho chiến trường Trị-Thiên và Khu 5 đẩy mạnh tác chiến, phá tan âm mưu bình định của địch, đẩy mạnh phong trào đô thị.

Thứ ba: Trên cơ sở đã chuẩn bị, tiếp tục xúc tiến khẩn trương hơn nữa công tác phòng thủ toàn diện Quân khu và phải hoàn thành cơ bản trong năm 1967; trước mắt lấy Nam Quân khu là trọng điểm, lấy việc đẩy mạnh công tác chuẩn bị chống tấn công hạn chế của địch với quy mô 1 - 3 sư­ đoàn, sẵn sàng tiêu diệt khi chúng tiến công ra Quân khu.

Thứ t­ư: Tích cực giúp Bạn củng cố vùng giải phóng, xây dựng lực lượng vũ trang, phát triển phong trào du kích chiến vùng sau l­ưng địch, đẩy mạnh phong trào đấu tranh chính trị của quần chúng, chống địch lấn chiếm vùng giải phóng nhất là Đường 9 và Hạ Lào. Kiên quyết bảo vệ hành lang, đồng thời chuẩn bị mọi mặt sẵn sàng đánh quân Mỹ mở rộng hoạt động sang Trung Hạ Lào.

Bốn nhiệm vụ trên 3 chiến trường có liên quan mật thiết với nhau, tác động hỗ trợ lẫn nhau, nhằm thực hiện phương hướng chiến lược là: Quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm l­ược ở chiến trường chính miền Nam.

Trong cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc chống đế quốc Mỹ xâm lược, quân và dân Quân khu 4 đã nêu cao chủ nghĩa anh hùng cách mạng lập nhiều chiến công xuất sắc, nổi bật là:

1. Với tinh thần tất cả vì tiền tuyến, tất cả để đánh thắng giặc Mỹ xâm lược, Quân khu 4 hăng hái lao động sản xuất, xây dựng hậu phương vững mạnh, huy động sức người, sức của cho các chiến trường.

“Mỗi người làm việc bằng hai vì miền Nam ruột thịt” là khẩu hiệu hành động, là tình cảm thiêng liêng giục dã khắp các công trường, nhà máy, ruộng đồng. Ở Quân khu 4 đã dấy lên nhiều phong trào lao động sản xuất như­ “Gió đại phong”, “Cờ 3 nhất”. Đoàn thanh niên “3 sẵn sàng”, Phụ nữ “3 đảm đang”, Mặt trận Tổ quốc kêu gọi “Toàn dân đoàn kết chống Mỹ”, các cháu thiếu niên nhi đồng “Vâng lời Bác làm nghìn việc tốt”, quân và dân tuyến lửa Vĩnh Linh bất khuất, một tấc không di, một ly không rời, kiên cường bảo vệ quê hương dưới m­ưa bom, bão đạn của địch, tất cả để xây dựng hậu phương vững chắc và chi viện sức người, sức của cho các chiến trường.

Suốt những năm chống Mỹ, cả Quân khu 4 sục sôi khí thế đánh Mỹ. Thanh niên nô nức lên đường tòng quân. Toàn Quân khu có hơn 400 ngàn thanh niên lên đường nhập ngũ, trong đó có hơn 300 ngàn trực tiếp chiến đấu ở các chiến trường. Để đảm bảo giao thông vận tải chi viện cho tiền tuyến, Quân khu 4 đã có hơn 8 triệu lượt thanh niên xung phong và dân công hoả tuyến. Những cô gái trên ngã ba Đồng Lộc, Truông Bồn… “Sống bám đường, chết kiên cường dũng cảm”. Nhân dân Khu 4 sẵn sàng “Nh­ường nhà để hàng, nh­ường làng để xe”, đóng góp hơn 5 triệu ngày công giúp bộ đội đào công sự, xây dựng trận địa, tham gia gần 80 triệu ngày công bảo đảm giao thông huyết mạch để hậu phương lớn miền Bắc chi viện cho miền Nam và chiến trường Đông D­ương.

2. Quân dân Quân khu 4 anh dũng đánh bại chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ

Đầu tháng 8 năm 1964, đế quốc Mỹ dựng lên cái gọi là “Sự kiện Vịnh Bắc Bộ” tạo cớ leo thang đánh phá miền Bắc. Tr­ưa ngày 5/8/1964 Mỹ đã sử dụng 64 lần chiếc máy bay đánh phá dữ dội cảng Cửa Hội, Vinh, Bến Thuỷ (Nghệ Anh), Cảng Gianh (Quảng Bình), Lạch Trường (Thanh Hoá), thị xã Hòn Gai, Bãi cháy (Quảng Ninh), mở đầu cuộc tiến công xâm lược quy mô lớn đầu tiên của không quân Mỹ vào miền Bắc nước ta.

Cùng với các lực lượng, quân và dân Quân khu 4 đã kiên cường đánh trả bọn giặc lái Mỹ. Tại khu vực Vinh - Bến Thuỷ 8 máy bay cường kích bất ngờ đột kích, lực lượng phòng không của Trung đoàn 280 và lực lượng vũ trang địa phương đã anh dũng chiến đấu, nhiều đồng chí bị thương vẫn không rời trận địa, sau nửa giờ chiến đấu 2 máy bay địch đã phải đền tội. Tại Quảng Bình 8 máy bay A4D của Mỹ oanh tạc các cơ quan của ta ở Cảng Gianh, Mũi Ròn, lực lượng phòng không ta chống trả quyết liệt trong đó có Trung đội dân quân xã Cảnh Dương đã anh đũng chiến đấu, bắn rơi 1 máy bay Mỹ. Trên khu vực Lạch Trường (Thanh Hoá) trận chiến đấu giữa các lực lượng phòng không và hải quân ta với không quân Mỹ kéo dài 26 phút, thêm 2 máy bay địch bị bắn rơi trên vùng trời Quân khu 4. Đến 16 giờ 30 phút cùng ngày 5/8/1964 máy bay địch tấn công khu vực Vinh - Bến Thuỷ và Cảng Gianh lần thứ 2, rút kinh nghiệm trận đánh lúc tr­ưa, quân và dân ta chủ động nổ súng sớm tiêu diệt 1 máy bay địch.

Chiến thắng 5/8/1964 là trận mở màn bắn hạ máy bay Mỹ trên bầu trời miền Bắc, quân và dân Khu 4 góp phần tô thắm trang sử vẻ vang “trận đầu đánh thắng” của Quân đội ta. Đồng thời khẳng định quân và dân ta hoàn toàn có thể đánh bại cuộc chiến tranh phá hoại của Mỹ bằng hải quân và không quân, chấm dứt cái gọi là huyền thoại về sức mạnh không lực Hoa Kỳ.

Trong các đợt leo thang bắn phá, từ Thanh Hoá đến Vĩnh Linh đế quốc Mỹ đã huy động hàng chục vạn lần chiếc máy bay và hàng ngàn lần tàu chiến, dội hàng triệu tấn bom đạn vào gần 90% số thôn xã. Quân và dân Quân khu 4 đã đánh trả hàng vạn trận lớn, nhỏ, bắn rơi 2.183 máy bay các loại (có 34 B52, 5 F111) bằng hơn 1/2 tổng số máy bay Mỹ bị quân và dân ta bắn rơi; bắn chìm 258 tàu chiến Mỹ, góp phần bảo vệ thành quả xây dựng CNXH, bảo đảm thông suốt tuyến hành lang chi viện cho các chiến trường.

3. Quân dân Quảng Trị - Thừa Thiên trung dũng, kiên cường cùng cả nước lần l­ượt đánh bại các chiến lược chiến tranh xâm lược của địch

Trong hoàn cảnh Mỹ, nguỵ vây ráp, khủng bố hết sức tàn bạo, quân dân Quảng Trị, Thừa Thiên vẫn ngoan cường bám trụ, củng cố và phát triển lực lượng, tấn công địch bằng cả 2 lực lượng chính trị và quân sự, bằng 3 mũi giáp công, trên cả 3 vùng chiến lược. Trong 10 năm đầu là thời kỳ chuyển thế đấu tranh, giữ gìn lực lượng, tập trung làm thất bại các âm mưu, thủ đoạn “tố cộng, diệt cộng”, “bình định” của địch, chuẩn bị mọi mặt để tiến lên đồng khởi. Tiếp đó lực lượng vũ trang và nhân dân ta trên chiến trường Trị-Thiên đã lập công xuất sắc trong các đợt hoạt động: hè thu 1966 giành quyền làm chủ ở vùng đồng bằng, mở rộng vùng giải phóng từ Triệu Phong đến Quảng Điền, Phú Vang; đánh bại trung đoàn lính thuỷ đánh bộ số 3 Mỹ tại Mặt trận Đường 9 Khe Sanh năm 1967.

Đặc biệt cuộc tổng tiến công nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, quân và dân Trị-Thiên-Huế đã tiến công nổi dậy mãnh liệt và đều khắp với khí thế ch­ưa từng có. Ngay ngày đầu đã đánh trúng 40 mục tiêu trong và ngoài thành phố Huế, và các huyện, thị trấn, chi khu ở nông thôn, đồng bằng, phá vỡ bộ máy nguỵ quân, nguỵ quyền. Uỷ ban nhân dân cách mạng ở một số huyện và thành phố Huế được thành lập. Trong đó cuộc chiến đấu anh dũng liên tục gần 30 ngày đêm của quân và dân thành phố Huế là dấu mốc tiêu biểu trong chiến dịch tết Mậu Thân, Huế trở thành chiến trường nổi bật và xuất sắc nhất. Quân dân Trị-Thiên-Huế vinh dự được đón nhận 8 chữ vàng “tiến công, nổi dậy, anh dũng, kiên cường”.

 Sau những thắng lợi có ý nghĩa chiến lược của ta, thực hiện quyết định của Quân uỷ Trung ­ương, ngày 13/2/1972, Đảng ủy, Bộ Tư­ lệnh chiến dịch tiến công địch ở Trị-Thiên được thành lập do đồng chí Lê Trọng Tấn làm Tư­ lệnh, đồng chí Lê Quang Đạo làm Chính ủy. Quyết tâm của chiến dịch là giải phóng Quảng Trị, sau đó tiếp tục phát triển vào Thừa Thiên. Chiến dịch Quảng Trị bắt đầu vào 11 giờ ngày 30/3/1972. Đến 18 giờ ngày 02/5/1972, quân ta tiến vào thị xã Quảng Trị, đánh dấu ngày tỉnh Quảng Trị hoàn toàn được giải phóng. Sau khi bị thất thủ, địch tập trung lực lượng đánh chiếm một số địa bàn ở Bắc sông Mỹ Chánh tạo bàn đạp phản công vào thị xã Quảng Trị. Quân và dân ta đã chiến đấu kiên cường bảo vệ Thị xã trong 81 ngày đêm (ngày 19/6 rút về phía Bắc sông Thạch Hãn), giữ vững vùng giải phóng Bắc sông Thạch Hãn…

Mùa xuân năm 1975, phối hợp với toàn mặt trận, trên chiến trường Trị-Thiên-Huế, lực lượng vũ trang Quân khu phối hợp với các đơn vị chủ lực của Bộ liên tiếp giành thắng lợi ở nhiều nơi, tạo thế để nhân dân nổi dậy diệt ác, phá kìm, giành chính quyền ở nhiều thôn xã. Quân ta càng đánh càng thắng lớn, địch ngày càng hoang mang, dao động và rối loạn hàng ngũ. Ngày 26/3/1975 tỉnh Thừa Thiên-Huế hoàn toàn giải phóng.

Thắng lợi của quân và dân ta trên chiến trường Trị-Thiên đã góp phần đánh thắng giặc Mỹ xâm lược, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất Tổ quốc. Các địa danh Làng Vây, Đường 9, Khe Sanh, Cồn Tiên, Dốc Miếu và Thành phố Huế mãi đi vào lịch sử của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước nh­ư những mốc son chói lọi.

Lược ghi: VŨ HOÀNG