Xung đột Trung Đông: Mỹ được gì, mất gì?

          Nguy cơ suy thoái kinh tế gia tăng

        Căng thẳng kéo dài tại Trung Đông khiến giá năng lượng quốc tế tăng nhanh. Giá dầu thô kỳ hạn tại New York từ mức dưới 70 USD/thùng trước khi xung đột nổ ra đã có thời điểm vọt lên trên 100 USD/thùng. Theo dữ liệu do Hiệp hội Ô-tô Mỹ công bố ngày 27-3, giá xăng thường trung bình trên toàn nước Mỹ là 3,978 USD/gallon, tăng 33,4% so với một tháng trước; cùng ngày, giá dầu diesel trung bình là 5,38 USD/gallon, tăng 43,2%.

        Khảo sát mới nhất do Đại học Michigan công bố cho thấy, chịu tác động của giá nhiên liệu tăng và biến động thị trường tài chính, chỉ số niềm tin tiêu dùng của Mỹ trong tháng 3 giảm mạnh 6%, xuống mức thấp nhất kể từ tháng 12-2025. Dữ liệu cũng cho thấy, kỳ vọng lạm phát trong một năm tới của người tiêu dùng Mỹ tăng từ 3,4% trong tháng 2 lên 3,8% trong tháng 3, mức tăng theo tháng lớn nhất kể từ tháng 4-2025.

          Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) mới đây đã công bố báo cáo triển vọng kinh tế, nâng dự báo lạm phát của Mỹ năm 2026 thêm 1,2 điểm phần trăm, lên 4,2%, cao hơn đáng kể so với mục tiêu 2% của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ.

     Bên cạnh đó, do thị trường lao động Mỹ suy yếu từ nửa cuối năm ngoái, việc Mỹ và Israel tấn công Iran dẫn tới gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz càng làm gia tăng rủi ro suy giảm đối với kinh tế Mỹ; nhiều tổ chức nghiên cứu đã nâng xác suất suy thoái.

     Mô hình của Moody’s Analytics cho thấy, xác suất kinh tế Mỹ rơi vào suy thoái trong 12 tháng tới đã tăng lên 48,6%; Tập đoàn Goldman Sachs nâng dự báo lên 30%; Wilmington Trust và Ernst & Young - Parthenon lần lượt ước tính ở mức 45% và 40%. Trong điều kiện bình thường, con số này chỉ khoảng 20%.

      Người tiêu dùng Mỹ cũng tỏ ra bi quan hơn về triển vọng kinh tế. Khảo sát trực tuyến do trang tài chính cá nhân “NerdWallet” thực hiện trong tháng 3 cho thấy, 65% người Mỹ cho rằng nền kinh tế sẽ rơi vào suy thoái trong 12 tháng tới, cao hơn mức 59% của tháng 2.

       Tác động tới các ngành không thể xem nhẹ

        Xung đột quân sự tại Trung Đông còn gây ảnh hưởng rõ rệt tới các lĩnh vực như vận tải, nông nghiệp của Mỹ, buộc doanh nghiệp và chính phủ phải có biện pháp ứng phó.

          Hơn 90% nguồn cung phân kali của Mỹ phụ thuộc vào nhập khẩu; phân đạm và phân lân cũng phụ thuộc ở mức độ nhất định, trong khi Trung Đông là khu vực xuất khẩu phân bón chủ yếu của thế giới. Báo cáo mới đây của Đại học Illinois cho thấy, kể từ khi xung đột bùng phát, giá urê và amoniac lỏng - nguyên liệu sản xuất phân bón - lần lượt tăng khoảng 40% và 20%, thậm chí một số nơi đã xuất hiện tình trạng thiếu hụt.

        Đúng vào thời điểm gieo trồng vụ xuân, giá phân bón và nhiên liệu tăng vọt khiến nông dân Mỹ đối mặt với áp lực chi phí lớn; giá phân đạm tăng đã thúc đẩy nông dân giảm diện tích trồng ngô - loại cây cần nhiều đạm. Khảo sát của Reuters cho thấy diện tích trồng ngô tại Mỹ sẽ giảm, trong khi diện tích trồng đậu tương tăng.

         Tân Hoa xã dẫn phát biểu của Giám đốc Cục Nông nghiệp bang Tennessee, ông Eric Mayberry, cho biết giá phân bón và nhiên liệu tăng khiến nông dân càng thêm khó khăn, “nếu xung đột kéo dài, có thể không đủ phân bón để hoàn thành gieo trồng vụ xuân”.

     Bưu điện Mỹ mới đây thông báo đã trình Ủy ban Quản lý Bưu chính kế hoạch điều chỉnh giá tạm thời nhằm phù hợp với chi phí vận chuyển theo thị trường. Nếu được phê duyệt, giá cơ bản của bốn dịch vụ bưu chính sẽ tăng 8% trong thời gian tới.

     Công ty sản xuất đồ nội thất MillerKnoll ngày 25-3 cho biết, xung đột Trung Đông cùng với chi phí logistics và nhiên liệu gia tăng có thể khiến doanh nghiệp phải chịu thêm 8 - 9 triệu USD chi phí trong quý tài chính bắt đầu từ ngày 1-3; hoạt động vận chuyển hàng hóa tới Trung Đông cũng bị hạn chế. Lo ngại của thị trường đối với kết quả kinh doanh quý này đã khiến cổ phiếu công ty giảm hơn 20% trong ngày 26-3.

        Doanh nghiệp quân sự, năng lượng hưởng lợi rõ rệt

         Trong khi nhiều ngành chịu tác động và nền kinh tế đối mặt nguy cơ suy giảm, các nhóm lợi ích đặc thù như tổ hợp công nghiệp - quân sự Mỹ lại hưởng lợi. Các doanh nghiệp năng lượng Mỹ, đặc biệt là các công ty dầu mỏ tập trung hoạt động trong nước, vừa thu được lợi nhuận lớn từ giá dầu tăng, vừa không bị ảnh hưởng trực tiếp bởi chiến sự tại Trung Đông.

         Tân Hoa xã dẫn thông tin từ Tổ chức Thông tin năng lượng Rystad Energy cho biết, nếu giá dầu thô bình quân năm nay đạt 100 USD/thùng, dòng tiền tự do của các nhà sản xuất dầu đá phiến Mỹ sẽ tăng khoảng 63 tỷ USD so với trước khi xung đột nổ ra.

          Tổ hợp công nghiệp - quân sự Mỹ cũng thu được lượng đơn đặt hàng lớn nhờ chiến sự kéo dài, trở thành bên hưởng lợi trực tiếp. Tổng thống Mỹ Donald Trump từng cho biết trên mạng xã hội rằng, đã thảo luận với các doanh nghiệp quốc phòng, trong đó các tập đoàn lớn như Lockheed Martin đồng ý tăng sản lượng vũ khí tiên tiến lên gấp bốn lần.

        Nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cho thấy, chỉ trong 12 ngày đầu kể từ khi Mỹ và Israel phát động tấn công Iran, chi tiêu quân sự trực tiếp của Mỹ đã lên tới 16,5 tỷ USD.

      Bộ Chiến tranh Mỹ mới đây cũng đã trình Quốc hội đề nghị bổ sung ngân sách hơn 200 tỷ USD; phần lớn khoản chi này sẽ trở thành nguồn thu của tổ hợp công nghiệp - quân sự Mỹ.

       Có thể thấy, trong ngắn hạn, Mỹ vẫn thu được những lợi ích cục bộ từ xung đột, nhất là đối với các tập đoàn năng lượng và tổ hợp công nghiệp - quân sự. Tuy nhiên, những lợi ích này mang tính không đồng đều và chủ yếu tập trung vào một số nhóm lợi ích nhất định, trong khi phần lớn nền kinh tế và người dân phải gánh chịu hệ lụy.

      Về dài hạn, chi phí kinh tế, rủi ro suy thoái và sức ép lạm phát gia tăng đang bào mòn nền tảng tăng trưởng của Mỹ. Khi chiến sự kéo dài và lan rộng, những tác động tiêu cực không chỉ dừng ở kinh tế mà còn có thể ảnh hưởng tới ổn định xã hội và vị thế quốc tế của Washington.

QĐND