Ngày độc lập và bàn về bài học lòng dân

Lòng dân - Cội nguồn làm nên độc lập và sức mạnh Việt Nam

Ngày 2-9-1945 là một trong những thời khắc thiêng liêng nhất trong lịch sử dân tộc Việt Nam. Tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời đọc Tuyên ngôn Độc lập, khẳng định trước quốc dân đồng bào và toàn thế giới quyền tự do, độc lập của dân tộc Việt Nam. Một quốc gia mới được khai sinh, một kỷ nguyên mới được mở ra - kỷ nguyên độc lập dân tộc, tự do và nhân dân làm chủ vận mệnh của mình.

Nhưng nếu chỉ nhìn ngày 2-9 như một mốc son chính trị, chúng ta chưa thấy hết chiều sâu của sự kiện. Nền độc lập ấy không phải món quà được trao tặng, cũng không chỉ là kết quả của một thời cơ thuận lợi. Đằng sau ngày Độc lập là sức mạnh được tích tụ qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước; là lòng yêu nước của hàng triệu con người; là sự hội tụ của khát vọng tự do, ý chí tự cường và tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc.

Cách mạng Tháng Tám thành công bởi Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhận ra, khơi dậy và tổ chức được nguồn sức mạnh to lớn ấy. Những con người khác nhau về nghề nghiệp, địa vị, hoàn cảnh sống đã gặp nhau trong một khát vọng chung: giành lại quyền làm chủ đất nước. Khi thời cơ lịch sử đến, sức mạnh được tích tụ trong lòng dân đã trở thành sức mạnh của cả dân tộc.

Vì thế, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh tuyên bố nền độc lập của Việt Nam, phía sau Người không chỉ là một Chính phủ cách mạng mới được thành lập mà là cả một dân tộc đã đứng dậy tự quyết định vận mệnh của mình. Chính điều đó tạo nên sức mạnh đặc biệt của Tuyên ngôn Độc lập. Quyền độc lập không chỉ được khẳng định bằng những lập luận pháp lý đanh thép, mà đã được xác lập bằng ý chí, sự hy sinh và hành động của Nhân dân.

Bài học lớn từ mùa thi năm 1945, trước hết là bài học về lòng dân

Lòng dân không phải là một khái niệm trừu tượng. Đó là niềm tin của người dân vào con đường đất nước lựa chọn; là sự gặp gỡ giữa mục tiêu của quốc gia với khát vọng của mỗi gia đình, mỗi con người; là sự sẵn sàng đặt lợi ích chung lên trên lợi ích riêng khi Tổ quốc cần. Nhưng lòng dân cũng được tạo nên từ một điều rất cụ thể: mỗi người cảm nhận rằng mình được tôn trọng, được lắng nghe, được làm chủ và có một phần tương lai của mình trong tương lai chung của đất nước.

Lịch sử Việt Nam sau năm 1945 tiếp tục chứng minh điều đó. Trong những thời điểm khó khăn nhất, chúng ta có thể thiếu thốn về vật chất, tương quan lực lượng có thể bất lợi, nhưng khi lòng dân được quy tụ, khi người dân tin vào mục tiêu chung thì dân tộc có thể tạo ra sức mạnh vượt xa những tính toán thông thường.

Từ những đoàn dân công hỏa tuyến, những người mẹ tiễn con ra trận, những phong trào thi đua yêu nước đến công cuộc hàn gắn vết thương chiến tranh, xây dựng đất nước và gần bốn thập niên đổi mới, ở mỗi bước ngoặt đều có dấu ấn của Nhân dân. Chính sức dân đã biến khát vọng thành hiện thực, biến những mục tiêu tưởng như rất xa thành những thành tựu có thật.

Bởi vậy, mỗi lần kỷ niệm Ngày Độc lập, điều quan trọng không chỉ là nhắc lại quá khứ với niềm tự hào. Quan trọng hơn là nhận ra quy luật đã làm nên những thắng lợi của dân tộc: khi ý Đảng hợp với lòng dân, khi mục tiêu của quốc gia trở thành mong muốn của Nhân dân, khi mỗi người nhìn thấy trách nhiệm và lợi ích chính đáng của mình trong sự phát triển chung, sức mạnh Việt Nam sẽ được nhân lên gấp bội.

Tám mươi mốt năm sau ngày Độc lập, đất nước đã bước sang một vị thế hoàn toàn khác. Từ một quốc gia nghèo nàn, bị chiến tranh tàn phá, Việt Nam hôm nay đã có cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế ngày càng cao. Nhưng hoàn cảnh càng mới thì bài học lòng dân càng không cũ. Nếu trong thế kỷ XX sức mạnh lòng dân được thể hiện nổi bật trong đấu tranh giành và giữ độc lập, thì trong thế kỷ XXI, sức mạnh ấy phải được chuyển hóa thành năng lực sáng tạo, năng lực kiến tạo và năng lực phát triển quốc gia.

Tại Đại hội đại biểu toàn quốc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ XI ngày 12-5-2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc “là cội nguồn sức mạnh Việt Nam”, đồng thời đặt ra yêu cầu trong kỷ nguyên mới, đại đoàn kết phải trở thành một năng lực phát triển quốc gia. Đây là một gợi mở rất quan trọng. Bởi sức mạnh của một quốc gia ngày nay không chỉ được đo bằng nguồn tài nguyên, quy mô nền kinh tế hay trình độ công nghệ, mà còn được quyết định bởi khả năng tạo dựng niềm tin, sự đồng thuận và tinh thần hợp tác trong xã hội.

Niềm tin ấy chính là một dạng vốn đặc biệt của quốc gia - vốn xã hội. Không có niềm tin xã hội, một chính sách đúng cũng khó đi nhanh vào cuộc sống. Không có đồng thuận, những cuộc cải cách lớn sẽ phải trả chi phí rất cao. Không khơi dậy được tinh thần trách nhiệm và sáng tạo của người dân, những nguồn lực to lớn nhất của đất nước vẫn có thể nằm im trong xã hội.

Khơi dậy sức dân cho kỷ nguyên phát triển mới

Bước vào kỷ nguyên phát triển mới, bài học lòng dân phải được chuyển hóa thành phương thức quản trị và động lực phát triển cụ thể. Lòng dân không thể chỉ được tạo dựng bằng lời kêu gọi hay tuyên truyền. Niềm tin trước hết được bồi đắp từ chính sách đúng, từ một nền quản trị minh bạch, hiệu quả và từ những kết quả mà người dân có thể cảm nhận trong cuộc sống hằng ngày.

Một thủ tục hành chính được giải quyết nhanh hơn; một ngôi trường tốt hơn cho trẻ em; một bệnh viện thuận tiện hơn cho người bệnh; một môi trường kinh doanh công bằng hơn cho doanh nghiệp; một không gian văn hóa lành mạnh hơn cho cộng đồng; một chính quyền biết lắng nghe hơn - tất cả những điều ấy đều là những cách rất cụ thể để xây dựng lòng dân.

Trong bài viết Ánh sáng Hồ Chí Minh soi đường cho chúng ta đi tháng 5-2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh mọi cải cách phải “lấy Nhân dân làm trung tâm”, coi sự hài lòng, niềm tin và hạnh phúc của Nhân dân là thước đo. Đây không chỉ là một yêu cầu về quản trị mà còn là một nguyên tắc phát triển rất sâu sắc. Mọi chủ trương, chính sách cuối cùng đều phải trả lời được câu hỏi: người dân được gì, cuộc sống của họ tốt hơn ra sao và niềm tin xã hội có được củng cố hay không.

Tinh thần đó đòi hỏi chúng ta phải tiếp tục chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển và phục vụ. Cải cách bộ máy không thể chỉ đo bằng việc giảm bao nhiêu đầu mối mà phải được đánh giá từ việc người dân có được phục vụ tốt hơn hay không. Chuyển đổi số không chỉ là tỷ lệ thủ tục được đưa lên môi trường số, mà quan trọng hơn là người dân có bớt phải đi lại, bớt chờ đợi, được tiếp cận dịch vụ công thuận lợi hơn hay không. Phân cấp, phân quyền cũng không chỉ nhằm trao thêm quyền hạn cho địa phương mà phải giúp những vấn đề của dân được giải quyết nhanh hơn, sát thực tế hơn ngay từ cơ sở.

Nếu trước đây sức mạnh của lòng dân được huy động để giành độc lập và bảo vệ Tổ quốc thì ngày nay, sức mạnh ấy cần được khơi dậy cho một cuộc trường chinh mới: Phát triển đất nước nhanh và bền vững.

Chúng ta đang đứng trước những cơ hội lớn chưa từng có. Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số đang làm thay đổi cấu trúc của nền kinh tế thế giới. Những quốc gia biết tận dụng thời cơ hoàn toàn có thể rút ngắn khoảng cách phát triển. Nhưng cùng với cơ hội là những thách thức ngày càng phức tạp: cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, biến đổi khí hậu, già hóa dân số, an ninh phi truyền thống, những biến động khó lường của kinh tế toàn cầu và nguy cơ tụt hậu nếu không đủ năng lực đổi mới.

Trong bối cảnh ấy, kỷ nguyên mới không thể chỉ là một khái niệm tạo cảm hứng. Nó phải trở thành những thay đổi cụ thể trong năng lực phát triển của quốc gia, trong chất lượng thể chế, nguồn nhân lực, khoa học công nghệ, văn hóa và con người.

Điều quan trọng trước hết là phải biến khát vọng phát triển đất nước thành khát vọng của từng người Việt Nam. Những mục tiêu đến năm 2030 hay 2045 chỉ thực sự có sức sống khi mỗi doanh nghiệp nhìn thấy cơ hội phát triển, mỗi người trẻ nhìn thấy cơ hội khẳng định mình, mỗi nhà khoa học thấy sáng tạo được trân trọng, mỗi văn nghệ sĩ có không gian sáng tạo, mỗi cán bộ thấy trách nhiệm phục vụ Nhân dân là danh dự và mỗi người dân thấy thành quả phát triển hiện diện trong chính cuộc sống của mình.

Khát vọng quốc gia chỉ có thể trở thành sức mạnh khi nó đi vào từng gia đình, từng nhà trường, từng doanh nghiệp, từng cơ quan và từng lựa chọn của mỗi con người.

Điều đó cũng đòi hỏi phải xây dựng một môi trường xã hội nuôi dưỡng niềm tin và khuyến khích sáng tạo. Một xã hội muốn bứt phá phải biết trân trọng những người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm; phải trọng dụng nhân tài; bảo vệ sự sáng tạo chân chính; tạo cơ hội công bằng cho mọi người phát triển và không để những rào cản vô hình làm thui chột khát vọng cống hiến.

Đặc biệt, trong xã hội số, lòng dân và niềm tin xã hội đứng trước những thử thách mới. Thông tin sai lệch, sự cực đoan, tâm lý đám đông và những hành vi kích động trên không gian mạng có thể làm tổn thương niềm tin nhanh hơn trước đây rất nhiều. Vì thế, xây dựng văn hóa đối thoại, tôn trọng khác biệt, nâng cao năng lực truyền thông chính sách và mở rộng những kênh để người dân tham gia vào quá trình xây dựng, thực thi và giám sát chính sách cũng chính là cách củng cố sức mạnh lòng dân.

Bên cạnh đó, phải tiếp tục phát huy văn hóa và con người Việt Nam như nguồn lực nội sinh đặc biệt quan trọng của phát triển. Lòng yêu nước trong thời bình không nhất thiết phải được thể hiện bằng những điều phi thường. Đó có thể là một người lao động làm tốt công việc của mình; một doanh nhân kinh doanh có trách nhiệm; một nhà khoa học kiên trì với sáng tạo; một nghệ sĩ làm ra những sản phẩm mang giá trị Việt Nam; một cán bộ tận tâm giải quyết công việc cho dân; một người trẻ có khát vọng đưa trí tuệ Việt Nam ra thế giới.

Hàng triệu hành động bình dị nhưng có trách nhiệm ấy, khi hợp lại, sẽ trở thành sức mạnh quốc gia.

Ngày 2-9-1945, dân tộc Việt Nam tuyên bố với thế giới quyền độc lập, tự do của mình. Hôm nay, trách nhiệm của chúng ta là làm cho nền độc lập ấy ngày càng có ý nghĩa hơn bằng một đất nước giàu mạnh hơn, một xã hội nhân văn hơn và một cuộc sống tốt đẹp hơn cho mỗi người dân.

Từ kỷ nguyên độc lập đến kỷ nguyên phát triển mới là một hành trình dài, nhưng có một sợi chỉ đỏ xuyên suốt: Nhân dân luôn là chủ thể làm nên lịch sử.

Ngày Độc lập vì thế nhắc chúng ta rằng sức mạnh lớn nhất của Việt Nam không chỉ nằm trong những con số tăng trưởng, những công trình hiện đại hay những thành tựu công nghệ. Sức mạnh sâu xa và bền vững nhất vẫn nằm trong niềm tin của Nhân dân, trong khả năng đoàn kết hàng triệu con người quanh một khát vọng chung.

Giữ được lòng dân là giữ được nền móng của quốc gia. Khơi dậy được sức dân là mở được những nguồn lực lớn nhất cho phát triển. Và khi ý chí của Đảng, khát vọng của dân tộc và mong muốn về một cuộc sống tốt đẹp của Nhân dân gặp nhau, chúng ta có đủ cơ sở để tin tưởng rằng Việt Nam sẽ tiếp tục tạo nên những kỳ tích mới trong kỷ nguyên phát triển của mình.

Theo qdnd.vn