Kết nối logistics Việt - Lào: Động lực then chốt thúc đẩy phát triển kinh tế song phương

Thực tiễn cho thấy, dù đã đạt được những kết quả bước đầu, kết nối logistics Việt - Lào vẫn tồn tại nhiều điểm nghẽn, tác động trực tiếp đến hiệu quả phát triển kinh tế song phương cũng như khu vực biên giới.

Logistics - “mạch máu” của liên kết kinh tế Việt - Lào

Trong bối cảnh hội nhập khu vực và quốc tế ngày càng sâu rộng, logistics không còn đơn thuần là vận chuyển hàng hóa mà đã trở thành yếu tố then chốt quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia và doanh nghiệp. Đối với Việt Nam và Lào, logistics xuyên biên giới mang ý nghĩa đặc biệt khi Lào là quốc gia không giáp biển, phụ thuộc lớn vào hạ tầng trung chuyển của các nước láng giềng để tiếp cận thị trường quốc tế.

 

                Việc hình thành và vận hành hiệu quả hệ thống logistics liên kết sẽ giúp tối ưu hóa vận chuyển qua biên giới, rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí và tạo thuận lợi cho thương mại song phương. Các hiệp định thương mại song phương, thương mại biên giới cùng những cam kết trong ASEAN đã mở ra cơ hội xây dựng chuẩn mực logistics hiện đại, tăng cường truy xuất nguồn gốc và phát triển thương hiệu hàng hóa cho cả hai phía.

Tuy nhiên, logistics xuyên biên giới Việt - Lào vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Hạ tầng giao thông khu vực biên giới đầu tư chưa đồng bộ; nhiều tuyến kết nối cửa khẩu còn hạn chế; chi phí vận tải cao, chiếm khoảng 20-30% giá trị hàng hóa; thời gian thông quan trung bình từ 2-5 giờ, thậm chí kéo dài 1-2 ngày khi phải kiểm tra thực tế. Sự khác biệt về quy định và thủ tục hải quan tiếp tục làm giảm hiệu quả chuỗi cung ứng, ảnh hưởng rõ rệt đến năng lực cạnh tranh của hàng hóa hai nước.

Gỡ “điểm nghẽn” logistics để mở không gian tăng trưởng mới

Thời gian qua, kết nối logistics Việt - Lào đã ghi nhận những chuyển biến tích cực, nhất là trong cải thiện thời gian vận chuyển, từng bước hiện đại hóa thủ tục hải quan và tăng cường hợp tác khu vực. Tuy vậy, chi phí logistics cao, hạ tầng chưa đồng bộ và khoảng cách về mức độ số hóa vẫn là những rào cản lớn.

Đường bộ hiện là phương thức vận tải chủ đạo trong kết nối logistics song phương. Việc Lào đưa vào khai thác tuyến cao tốc Viêng Chăn - Vang Vieng cuối năm 2020 đã góp phần cải thiện trục giao thông chính. Dẫu vậy, phần lớn mạng lưới đường bộ của Lào vẫn đi qua địa hình đồi núi, đường hẹp, chi phí vận tải cao và chiếm tới 50-60% tổng chi phí logistics trên tuyến Việt - Lào. Tình trạng mất cân đối dòng hàng, khi hàng hóa từ Việt Nam sang Lào lớn hơn nhiều so với chiều ngược lại, khiến phương tiện quay đầu rỗng, làm gia tăng giá cước vận chuyển.

Nhằm khắc phục những hạn chế này, hai nước cùng các đối tác quốc tế đang thúc đẩy nhiều dự án nâng cấp hạ tầng, tiêu biểu là sáng kiến cải thiện kết nối Đông - Tây do Ngân hàng Thế giới hỗ trợ từ năm 2022, cùng khoản vay 200 triệu USD để nâng cấp khoảng 400 km đường địa phương tại 5 tỉnh Bắc Lào. Các dự án không chỉ hướng tới chuẩn hóa hạ tầng theo tiêu chuẩn khu vực mà còn tăng khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu, tạo nền tảng dài hạn cho kết nối kinh tế.

Tại Việt Nam, tuyến cao tốc Bắc - Nam đi qua Hà Tĩnh và các tỉnh có biên giới với Lào đã rút ngắn đáng kể khoảng cách giao thương giữa Bắc Trung Bộ với các trung tâm kinh tế lớn như Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, qua đó giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp. Trên cơ sở đó, Hà Tĩnh tập trung đầu tư các trục giao thông ngang, kết nối hai đầu mối kinh tế quan trọng là Khu kinh tế Vũng Áng và Khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Cầu Treo, từng bước hình thành hành lang logistics trong kết nối Việt - Lào.

Tại Khu kinh tế Vũng Áng, tỉnh đã đầu tư hơn 12 nghìn tỷ đồng từ ngân sách để hoàn thiện hệ thống hạ tầng khung và các tuyến đường trục chính, đóng vai trò dẫn dắt, thu hút nguồn lực xã hội. Điểm nhấn là việc Việt Nam và Lào khánh thành Bến số 3 Cảng quốc tế Lào - Việt vào tháng 4/2025. Bến cảng có chiều dài 225m, có năng lực tiếp nhận tàu 45.000DWT, công suất 2,15 triệu tấn hàng hóa/năm. Khi khai thác đồng bộ với bến số 1 và số 2, sản lượng hàng hóa thông qua cảng dự kiến tăng từ 4,5 triệu tấn/năm lên trên 6,5 triệu tấn/năm.

Việc hoàn thiện hạ tầng cảng biển tại Vũng Áng không chỉ tạo thuận lợi cho lưu thông hàng hóa khu vực Bắc Trung Bộ nói chung, Hà Tĩnh nói riêng, mà còn giúp Lào có lối ra biển ổn định, nâng cao hiệu quả xuất, nhập khẩu và làm sâu sắc hơn kết nối kinh tế Việt - Lào. Cùng với đó, Hà Tĩnh đang từng bước xây dựng mô hình “cảng biển số”, ứng dụng công nghệ hiện đại nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, minh bạch hóa thủ tục và giảm chi phí logistics cho doanh nghiệp.

Trong khi đó, vận tải đường sắt - phương thức có khả năng giảm 30–50% chi phí so với đường bộ - mới ở giai đoạn đầu phát triển. Tổng chiều dài đường sắt của Lào tăng từ 250,4 km năm 2020 lên khoảng 273,8 km năm 2024 và dự báo đạt 288,5 km vào năm 2029. Việc hoàn thành tuyến Boten - Viêng Chăn năm 2021 đã mở ra trục giao thông Bắc - Nam xuyên Lào. Dự án đường sắt Viêng Chăn - Vũng Áng đang được hai nước thúc đẩy được kỳ vọng sẽ giúp Lào tiếp cận trực tiếp cảng biển Việt Nam, qua đó nâng cao hiệu quả thông thương.

Về thương mại, kim ngạch song phương duy trì tốc độ tăng trưởng 10-12%/năm, trong đó thương mại biên giới chiếm khoảng 90%. Việt Nam hiện là đối tác thương mại lớn thứ ba của Lào. Năm 2024, kim ngạch thương mại hai nước lần đầu vượt mốc 2 tỷ USD (đạt 2,2 tỷ USD); năm 2025 đạt 2,98 tỷ USD, tăng 32,7% so với năm trước, khẳng định quyết tâm thúc đẩy hợp tác kinh tế theo hướng thực chất và bền vững.

Giai đoạn 2026 - 2030, với mục tiêu “Đưa hợp tác kinh tế - thương mại - đầu tư trở thành trụ cột gắn kết chiến lược mới” sẽ mở ra một chương mới cho quan hệ hữu nghị vĩ đại đoàn kết đặc biệt, hợp tác toàn diện và gắn kết chiến lược giữa hai nước.

Thực tiễn cho thấy, logistics không chỉ là khâu kỹ thuật mà chính là “điểm tựa” để hiện thực hóa mục tiêu nâng kim ngạch thương mại song phương lên 5 tỷ USD trong những năm tới như mục tiêu đề ra. Việc cải cách và nâng cấp hệ thống logistics sẽ tác động trực tiếp đến giảm chi phí, rút ngắn thời gian vận chuyển, gia tăng lưu lượng hàng hóa và thúc đẩy hình thành các chuỗi cung ứng chung có giá trị cao hơn.

Có thể khẳng định, tăng cường kết nối logistics Việt - Lào không chỉ là yêu cầu kinh tế trước mắt mà còn là động lực chiến lược cho phát triển lâu dài của quan hệ song phương. Khi hệ thống logistics xuyên biên giới được hiện đại hóa và vận hành thông suốt, Việt Nam và Lào sẽ gia tăng khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực và quốc tế, qua đó góp phần xây dựng khu vực biên giới hòa bình, hợp tác và phát triển bền vững, đúng với tinh thần hữu nghị đặc biệt giữa hai quốc gia.

VŨ HOÀNG