Bữa cơm trước ngày nhập ngũ

Năm ấy, giữa không khí rạo rực của những ngày tòng quân, ngôi nhà nhỏ ở quê của ông bà bỗng trở nên rộn ràng hơn hẳn. Ông bà bảo, phải làm một bữa liên hoan thật ấm cúng để chia tay cháu đích tôn. Trong tâm thức của một chàng trai trẻ mười tám đôi mươi lúc bấy giờ, tôi chỉ nghĩ đơn giản đó là một bữa ăn ngon. Nhưng sau này, khi đã đi qua bao dặm dài sương gió, tôi mới hiểu rằng đó là buổi lễ trưởng thành thiêng liêng nhất mà mình từng được nhận.

Bà nội tôi vốn là một giáo viên dạy Văn. Trước khi đứng trên bục giảng, bà từng có những năm tháng thanh xuân rực lửa trong đội ngũ dân công hỏa tuyến. Có lẽ vì thế mà trong từng lời ăn tiếng nói, trong cách bà bày biện mâm cơm luôn có sự kết hợp tinh tế giữa tâm hồn bay bổng của một nhà giáo và sự tần tảo, tháo vát của một người chiến sĩ năm xưa. Còn ông nội, một cựu binh chống Mỹ thực thụ với những vết sẹo dài trên cánh tay - chứng tích của những trận đánh ác liệt.

Từ tờ mờ sáng ngày hôm ấy, ông nội đã xách giỏ ra đồng bắt cua. Dáng ông gầy guộc, liêu xiêu dưới ánh bình minh, tỉ mẩn lội xuống những thửa ruộng vừa gặt xong để tìm bắt từng con cua đồng béo ngậy. Ông bảo: “Cua cuối mùa tuy ít nhưng chắc thịt, nấu canh với rau mồng tơi trong vườn nhà mình thì không gì bằng. Mai này vào đơn vị, có khi thèm cái vị quê này cũng khó mà tìm được”. Nhìn đôi bàn tay chai sần của ông khéo léo gỡ từng con cua, tôi thấy cay cay nơi cánh mũi. Những món ăn trong mâm cơm hôm ấy toàn là “của nhà trồng được”. Con gà thiến bà chăm bẵm từ mấy tháng trước giờ đã vàng óng trên đĩa, rổ rau xanh mướt còn đọng hơi sương được bà hái vội ngoài vườn và đặc biệt là bát canh cua đồng do chính tay ông bắt, bà nấu - một sự kết hợp hoàn hảo của tình yêu thương.

Khi mâm cơm được bày ra giữa gian nhà ngoài, mùi hương ngào ngạt của lúa mới, của hành phi, của gừng già hòa quyện tạo nên một không gian ấm sực. Bà nhẹ nhàng gắp cho tôi miếng đùi gà ngon nhất, ánh mắt bà nhìn tôi vừa tự hào, vừa có chút luyến lưu của một người bà sắp tiễn cháu đi xa. Trong bữa cơm ấy, không khí không hề trầm lắng hay buồn bã. Thay vào đó, ông nội bắt đầu kể về những kỷ niệm chiến trường.

Giọng ông trầm hùng, đưa tôi ngược dòng thời gian về những năm tháng rừng Trường Sơn “lá đỏ”. Ông kể về những bữa cơm giữa rừng già, nơi mà bát canh rau rừng nấu vội chỉ có chút muối nhạt nhưng tình đồng chí thì mặn nồng hơn bất cứ thứ gì. “... Hồi đó tụi ông chia nhau từng hớp nước, nhường nhau nửa củ sắn lùi. Có những lúc đang ăn thì máy bay địch oanh tạc, anh em phải ôm bát chạy vào hầm, khói bụi bám đầy nhưng vẫn nhìn nhau cười. Chính những bữa cơm thiếu thốn ấy đã giúp ông và đồng đội vượt qua lằn ranh sinh tử để có ngày chiến thắng trở về...”.

Ngồi bên cạnh, bà nội tiếp lời bằng chất giọng truyền cảm của một cô giáo dạy Văn: “Bà ngày xưa đi dân công, gánh gạo trên vai qua những con đèo dốc đứng. Những lúc dừng chân nghỉ lại, mấy chị em nấu nồi cháo loãng, vừa ăn vừa hát hò. Cái khổ, cái khó lúc đó dường như chẳng là gì so với khát vọng độc lập. Mai này cháu nhập ngũ, hãy nhớ rằng mỗi bước chân cháu đi đều có truyền thống của gia đình, của quê hương nâng bước. Quân đội là trường học lớn, sẽ giúp cháu trưởng thành hơn”.

Những câu chuyện của ông bà như một sợi dây vô hình kết nối quá khứ và hiện tại. Tôi nhìn vào đôi mắt chân chất của ông, nhìn vào đôi bàn tay gầy guộc của bà, bỗng thấy trách nhiệm trên vai mình nặng nề hơn nhưng cũng vinh dự hơn bao giờ hết. Bữa cơm ấy, tôi không chỉ ăn để no bụng mà còn để “ăn” cả những lời dạy bảo, để thấm thía cái đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” mà ông bà hằng dạy dỗ. Mỗi món ăn dường như đều mang một linh hồn riêng: vị ngọt của canh cua là sự tảo tần của ông, vị thơm của gà là bàn tay chăm sóc của bà và hơi ấm tỏa ra từ mâm cơm chính là biểu tượng của một gia đình hạnh phúc, đoàn kết.

Hơn ba mươi năm đã trôi qua kể từ ngày đặc biệt đó. Tôi giờ đây đã là một người đàn ông trung niên, đã đi qua bao đơn vị, nếm trải đủ vị ngon vật lạ của mọi miền đất nước. Thế nhưng, chẳng có hương vị nào có thể thay thế được bát canh cua đồng của nội năm nào. Ông bà giờ đây đã về cõi vĩnh hằng, nằm thanh thản dưới nấm cỏ xanh ở nghĩa trang quê nhà, nhưng hình ảnh bữa cơm chia tay ấy vẫn luôn hiện hữu trong ký ức của tôi như một báu vật vô giá.

Mỗi dịp kỷ niệm Ngày Gia đình Việt Nam, lòng tôi lại xao động một nỗi nhớ khôn nguôi. Tôi nhớ dáng ông ngồi uống trà bên hiên nhà, nhớ tiếng bà đọc thơ trong những đêm trăng sáng và nhớ hơn cả là bữa cơm sum họp đẫm tình yêu thương ấy. Giờ đây, mỗi lần có dịp trở về quê, bước chân vào gian bếp cũ, tôi vẫn như thấy bóng dáng bà đang loay hoay bên bếp lửa, thấy ông đang tỉ mẩn làm cua ngoài sân. Những món ăn quê hương như rau muống luộc, cà pháo, canh cua vẫn xuất hiện trong mâm cơm của gia đình tôi hiện tại, như một cách để tôi gìn giữ ngọn lửa mà ông bà đã trao lại.

Bữa cơm gia đình không chỉ đơn thuần là việc nạp năng lượng cho cơ thể, mà nó chính là sợi dây thắt chặt tình cảm giữa các thành viên, là nơi nuôi dưỡng tâm hồn và hình thành nhân cách của mỗi con người. Với tôi, “Bữa cơm của bà” chính là biểu tượng của sự hy sinh, của lòng yêu nước thầm lặng và của một tình yêu thương vô điều kiện. Nó là bài học đầu đời về sự sẻ chia và lòng dũng cảm mà tôi luôn mang theo trong hành trang cuộc đời mình.

Thời gian có thể lấy đi tất cả, nhưng những kỷ niệm đẹp về một gia đình ấm áp, về những bữa cơm đong đầy tình nghĩa sẽ mãi mãi là điểm tựa tinh thần vững chắc nhất. Tôi nguyện sẽ tiếp nối truyền thống ấy, để những bữa cơm trong gia đình mình cũng sẽ luôn là nơi thắp sáng niềm tin và tình yêu cho thế hệ mai sau, đúng như tinh thần của Ngày Gia đình Việt Nam - nơi mọi tình yêu bắt đầu và không bao giờ kết thúc. Kết thúc bài viết này, tôi muốn gửi gắm một thông điệp nhỏ: Hãy trân trọng những phút giây bên mâm cơm gia đình khi còn có thể, bởi đó chính là nơi bình yên nhất, chân thành nhất giữa thế gian đầy biến động này. Vì với tôi, dù đi đâu, về đâu, hương vị bát canh cua của ông bà vẫn là mùi vị của quê hương, là hơi thở của nguồn cội không bao giờ phai nhạt.

GIANG ĐÌNH