Vượt khó, tìm đồng đội trên đất bạn Lào

         Nhận thức sâu sắc ý nghĩa chính trị, nhân văn và trách nhiệm thiêng liêng của nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, ngay từ đầu mùa khô 2025 - 2026, Đảng ủy, chỉ huy Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ Bộ CHQS tỉnh Nghệ An đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo quán triệt nghiêm túc các nghị quyết, chỉ thị, kế hoạch của cấp trên về công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Đảng ủy Đội ra nghị quyết chuyên đề, xây dựng kế hoạch cụ thể, xác định rõ phương hướng, chỉ tiêu, biện pháp tổ chức thực hiện; phân công trách nhiệm chặt chẽ cho từng cấp ủy, chi bộ, từng hướng công tác. Quá trình triển khai nhiệm vụ luôn bám sát sự lãnh đạo, chỉ đạo của Thường vụ Đảng ủy Bộ CHQS tỉnh Nghệ An, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh và phối hợp chặt chẽ với Ban Công tác đặc biệt các tỉnh Xiêng Khoảng, Viêng Chăn, Xay Sổm Bun của nước bạn Lào.

Để thực hiện hiệu quả nhiệm vụ, Đảng ủy, chỉ huy Đội đặc biệt chú trọng công tác giáo dục chính trị tư tưởng, xây dựng bản lĩnh, ý chí quyết tâm cho cán bộ, nhân viên. Nội dung giáo dục tập trung nâng cao nhận thức về truyền thống cách mạng, tình đoàn kết hữu nghị đặc biệt Việt Nam – Lào và ý nghĩa thiêng liêng của công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Các chi bộ thường xuyên đưa nội dung thực hiện nhiệm vụ quy tập vào sinh hoạt, phát huy vai trò tiền phong, gương mẫu của cán bộ, đảng viên trong khắc phục khó khăn, gian khổ, nhận và hoàn thành nhiệm vụ trên những địa bàn phức tạp, hiểm trở nhất.

Thực hiện tìm kiếm hài cốt liệt sĩ trải dài trên hơn 1.194 thôn, bản thuộc ba tỉnh Xiêng Khoảng, Viêng Chăn và Xay Sổm Bun. Đây đều là những khu vực núi cao, rừng rậm, giao thông khó khăn, từng diễn ra nhiều trận chiến đấu ác liệt trong kháng chiến. Sau nhiều năm, dấu tích chiến tranh gần như bị xóa nhòa, nhiều khu vực thay đổi địa hình, khe suối đổi dòng, rừng cây phủ kín lối đi. Những phần mộ liệt sĩ còn lại chủ yếu nằm rải rác ở vùng sâu, vùng xa, nơi hiểm trở, có nhiều bom mìn, vật liệu nổ sót lại sau chiến tranh.

Khó khăn lớn nhất hiện nay là nguồn thông tin ngày càng hạn chế. Nhiều nhân chứng tuổi đã cao, trí nhớ giảm sút, có người đã mất; những người còn nhớ thông tin lại sinh sống rải rác ở nhiều địa phương khác nhau. Có những địa điểm được cung cấp tọa độ nhưng khi đến nơi, địa hình đã thay đổi hoàn toàn. Vì vậy, để xác minh một nguồn tin, cán bộ, nhân viên đơn vị phải mất rất nhiều thời gian khảo sát, đối chiếu và kiên trì tìm kiếm.

Chính vì vậy, hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ hôm nay không chỉ gian nan bởi địa hình hiểm trở mà còn là cuộc chạy đua với thời gian để lưu giữ những ký ức chiến tranh đang dần mai một. Trong điều kiện ấy, mỗi chuyến tìm kiếm đều là một hành trình đầy thử thách đối với cán bộ, nhân viên đơn vị.

Cán bộ, nhân viên Đội quy tập HCLS Bộ CHQS Nghệ An luồn sâu vào các hốc đá để tìm kiếm HCLS.

Có những chuyến công tác kéo dài hàng tuần giữa rừng sâu, anh em phải gùi theo lương thực, dụng cụ đào tìm, tăng võng, thuốc men để hành quân bộ nhiều ngày liên tục. Đường rừng dốc đứng, trơn trượt; có nơi phải bám dây vượt vực, lội suối giữa dòng nước xiết mới đến được khu vực khảo sát. Không ít lần, các tổ tìm kiếm phải ngủ lại nhiều đêm trong rừng sâu do không kịp trở ra điểm dân cư. Giữa màn sương dày đặc của đại ngàn Trường Sơn, anh em mắc võng bên sườn núi, đốt lửa chống rét và thay nhau canh gác thú rừng. Bữa cơm dã chiến nhiều khi chỉ là nắm cơm vắt ăn cùng muối vừng hoặc vài con cá suối nướng tạm bên bếp lửa. Những cơn sốt rét rừng, những vết vắt cắn tím chân hay đôi vai trầy xước vì gùi nặng đã trở thành điều quen thuộc đối với người lính quy tập.

Đến khu vực nghi có mộ liệt sĩ, công việc tìm kiếm càng trở nên vất vả hơn. Anh em phải phát cây mở đường, đào bới từng lớp đất đá, kiên trì dò tìm từng dấu vết nhỏ nhất. Có những hôm từ sáng sớm đến tối mịt, cả tổ công tác vẫn chưa xác định được vị trí phần mộ. Có địa điểm anh em phải đào sâu hàng mét, mở rộng phạm vi tìm kiếm hàng chục mét vuông mới phát hiện được dấu vết đầu tiên.

Không chỉ đối mặt với khó khăn về địa hình, thời tiết, sự thiếu hụt thông tin cũng đặt ra yêu cầu phải đổi mới phương pháp tổ chức tìm kiếm, quy tập. Trước yêu cầu nhiệm vụ ngày càng khó khăn, Đảng ủy, chỉ huy Đội đã lãnh đạo triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nâng cao chất lượng công tác tìm kiếm, quy tập. Đơn vị chú trọng bồi dưỡng tiếng Lào, kỹ năng vận động quần chúng, phương pháp khai thác, xử lý thông tin, kinh nghiệm nhận dạng dấu tích mộ liệt sĩ cho cán bộ, nhân viên; đồng thời tăng cường phối hợp với lực lượng vũ trang, chính quyền địa phương và nhân dân nước bạn trong rà soát, cung cấp thông tin, dẫn đường, bảo đảm an toàn cho các tổ công tác.

Trong muôn vàn khó khăn nơi đất bạn, cán bộ, nhân viên Đội Quy tập hiểu rằng muốn hoàn thành nhiệm vụ không thể chỉ dựa vào tinh thần quyết tâm mà còn cần sự giúp đỡ của nhân dân địa phương. Vì vậy, các tổ công tác luôn thực hiện tốt phương châm “4 cùng”: “Cùng ăn, cùng ở, cùng làm, cùng nói tiếng Lào” với bà con các bản làng. Tranh thủ ngày nghỉ, giờ nghỉ, cán bộ, nhân viên giúp dân phát nương, thu hoạch mùa màng, sửa sang đường bản, vệ sinh môi trường. Các tổ quân y còn khám bệnh, cấp thuốc miễn phí cho người dân; đơn vị quyên góp, tặng quần áo, nhu yếu phẩm cho các gia đình khó khăn. Những việc làm nghĩa tình ấy đã góp phần củng cố niềm tin của nhân dân địa phương đối với bộ đội Việt Nam.

Nhiều già làng, trưởng bản nước bạn Lào đã trở thành những người bạn thân thiết của cán bộ Đội Quy tập. Có cụ già ngoài 80 tuổi vẫn nhớ như in những năm tháng bộ đội Việt Nam chiến đấu trên đất Lào, tự nguyện chống gậy dẫn đường cho cán bộ đơn vị vượt rừng tìm mộ liệt sĩ. Có người phải đi bộ hàng chục cây số, vừa đi vừa kể lại từng địa danh, từng trận đánh, từng vị trí chôn cất đồng đội năm xưa.

Có lần, sau nhiều ngày băng rừng liên tục mà chưa tìm thấy dấu vết, một già làng ở tỉnh Xiêng Khoảng đã mang theo cơm nắm và nước uống để dẫn bộ đội đi thêm nhiều giờ đồng hồ tới một quả đồi xa. Tại đó, bằng ký ức về một trận đánh cách đây hơn nửa thế kỷ, ông chỉ cho tổ công tác vị trí nghi có mộ liệt sĩ. Sau nhiều giờ đào tìm, anh em đã phát hiện được những di vật đầu tiên. Khoảnh khắc ấy, cả già làng và những người lính Việt Nam đều xúc động nghẹn ngào.

Những tình cảm chân thành ấy trở thành nguồn động viên to lớn giúp cán bộ, nhân viên vượt qua khó khăn, gian khổ. Đối với họ, mỗi chuyến đi không chỉ là hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ mà còn là hành trình vun đắp tình hữu nghị đặc biệt Việt Nam – Lào được hun đúc bằng máu xương của biết bao thế hệ.

Vượt lên tất cả những gian nan, hiểm nguy nơi rừng sâu, điều thôi thúc những người lính quy tập bền bỉ đi tiếp chính là khoảnh khắc tìm thấy đồng đội. Sau nhiều ngày khảo sát, đào tìm giữa rừng sâu, khi từng dấu vết đầu tiên xuất hiện dưới lớp đất đỏ, cả tổ công tác gần như lặng đi. Đó có thể là một mảnh tăng võng đã mục, một chiếc cúc áo, đôi dép cao su, chiếc bi đông hay vài mẩu xương còn sót lại sau hàng chục năm nằm sâu trong lòng đất.

Có những lần anh em phải đào bới suốt nhiều ngày mới xác định chính xác vị trí phần mộ. Khi những di vật dần hiện ra, không ai bảo ai, mọi người đều lặng lẽ cúi đầu. Giữa rừng sâu nước bạn, nén nhang được thắp lên trong niềm xúc động nghẹn ngào. Dù đã nhiều năm làm nhiệm vụ quy tập, nhưng mỗi lần tìm thấy hài cốt liệt sĩ, cảm xúc trong mỗi cán bộ, nhân viên vẫn nguyên vẹn như lần đầu tiên.

Nhiều đồng chí chia sẻ rằng, trong giây phút ấy, họ luôn hình dung về quê hương, gia đình của các liệt sĩ – nơi có những người mẹ, người vợ, người thân đã chờ đợi suốt hàng chục năm. Có người lặng lẽ quay mặt đi lau nước mắt khi tìm thấy chiếc lược nhỏ hay mảnh giấy còn sót lại trong chiếc tăng mục nát. Bởi phía sau mỗi phần mộ vô danh là một cuộc đời, một gia đình và biết bao nỗi nhớ mong chưa nguôi.

Có những đêm sau khi cất bốc được hài cốt liệt sĩ, cả tổ công tác ngồi lặng rất lâu bên ánh đèn pin giữa rừng già. Không khí trang nghiêm, xúc động khiến ai cũng nghẹn lòng. Những người lính hôm nay cảm nhận sâu sắc hơn giá trị của hòa bình, sự hy sinh to lớn của lớp cha anh đi trước và trách nhiệm của mình trong hành trình tri ân đồng đội.

Đã có những trường hợp khi quy tập được hài cốt liệt sĩ kèm theo di vật ghi tên tuổi, quê quán, cả đơn vị vui mừng như tìm lại được người thân của mình. Anh em nâng niu từng kỷ vật, cẩn thận lau sạch từng dòng chữ mờ trên tăng võng, bi đông hay tấm nhôm khắc tên để phục vụ công tác xác minh danh tính. Đó không chỉ là niềm vui của những người trực tiếp làm nhiệm vụ mà còn là hy vọng đối với thân nhân các liệt sĩ sau bao năm chờ đợi tin tức.

Để hoàn thành hành trình đầy gian khổ ấy, Đảng ủy, chỉ huy Đội luôn quan tâm chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho cán bộ, nhân viên làm nhiệm vụ nơi xa. Dù hoạt động phân tán trên nhiều hướng, nhiều địa bàn nhưng các chế độ sinh hoạt Đảng, công tác chính trị, công tác tư tưởng vẫn được duy trì nghiêm túc. Các chi bộ thường xuyên nắm chắc tình hình, kịp thời động viên cán bộ, nhân viên yên tâm công tác, giữ vững tinh thần đoàn kết, thống nhất, quyết tâm hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.

Cùng với nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, đơn vị còn thực hiện tốt công tác hậu cần, kỹ thuật, xây dựng nền nếp chính quy. Công tác tăng gia sản xuất được đẩy mạnh, bảo đảm đời sống cho bộ đội; quân số khỏe luôn đạt trên 99%. Công tác kỹ thuật được chú trọng, nhiều phương tiện, trang bị được sửa chữa, bổ sung kịp thời phục vụ nhiệm vụ cơ động trên địa bàn rộng và hiểm trở.

Hưởng ứng chương trình hành động “500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, với tinh thần trách nhiệm cao nhất, mùa khô 2025 - 2026, Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ Bộ CHQS tỉnh Nghệ An đã khảo sát, tìm kiếm, cất bốc và hồi hương được 80 hài cốt liệt sĩ, đạt 100% chỉ tiêu Quân khu giao. Những kết quả đó không chỉ thể hiện tinh thần trách nhiệm, ý chí vượt khó của cán bộ, nhân viên đơn vị mà còn khẳng định vai trò lãnh đạo, chỉ đạo sát đúng, hiệu quả của Đảng ủy, chỉ huy Đội trong thực hiện nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng này.

Kết thúc mùa khô 2025 - 2026, Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ Bộ CHQS tỉnh Nghệ An được Chủ tịch UBND các tỉnh Xiêng Khoảng, Viêng Chăn và Xay Sổm Bun tặng Bằng khen; nhiều tập thể, cá nhân được biểu dương, khen thưởng. Đặc biệt, tập thể đơn vị vinh dự được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Ba.

Những phần thưởng cao quý ấy là sự ghi nhận xứng đáng cho những nỗ lực, hy sinh thầm lặng của cán bộ, nhân viên Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ Bộ CHQS tỉnh Nghệ An. Dẫu phía trước vẫn còn nhiều gian nan khi còn những đồng đội chưa được trở về, nhưng những người lính mang trên mình màu xanh áo lính ấy vẫn sẽ tiếp tục lặng thầm vượt núi, băng rừng, đi tìm đồng đội bằng tất cả trách nhiệm, nghĩa tình và lòng tri ân sâu sắc.

Thời gian tới, Bộ CHQS tỉnh Nghệ An phối hợp với chính quyền và Ban Công tác đặc biệt các tỉnh Xiêng Khoảng, Viêng Chăn, Xay Sổm Bun tiếp tục rà soát, xác minh thông tin, đẩy mạnh công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ còn nằm lại trên đất bạn Lào. Đơn vị cũng đang gấp rút hoàn chỉnh các thủ tục, chuẩn bị chu đáo mọi mặt để đưa các liệt sĩ trở về Tổ quốc, tổ chức lễ truy điệu, an táng trang nghiêm, đúng nghi lễ quân đội và phong tục truyền thống dân tộc.

Hành trình tìm đồng đội nơi đại ngàn Trường Sơn vẫn còn nhiều gian nan phía trước. Nhưng với những người lính quy tập hôm nay, mỗi bước chân vượt núi, mỗi nhát cuốc giữa rừng sâu đều mang theo trách nhiệm thiêng liêng và lòng biết ơn sâu nặng đối với thế hệ cha anh đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc và nghĩa vụ quốc tế cao cả. Đó cũng là hành trình của nghĩa tình, của đạo lý và của sự tri ân không bao giờ khép lại.

Thượng tá Lê Xuân Thế

Bí thư Đảng uỷ, Chính trị viên Đội quy tập Bộ CHQS tỉnh Nghệ An