“Những đóng góp của đồng chí Hồ Tùng Mậu trên cương vị Chính trị Ủy viên Chiến khu 4”

Kính thưa đồng chí Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh!

Kính thưa các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng!

Kính thưa các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo các Ban, Bộ, ngành Trung ương; Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh!

Kính thưa các đồng chí các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo tỉnh Nghệ An!

Kính thưa các nhà khoa học, quý vị đại biểu, quý khách cùng toàn thể các đồng chí!

Khi nói về đồng chí Hồ Tùng Mậu, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu chuyên sâu, đánh giá công lao của đồng chí trên nhiều cương vị khác nhau. Tại cuộc Hội thảo này, chúng ta cũng trình bày nhiều nội dung nghiên cứu để một lần nữa đánh giá toàn diện công lao của đồng chí Hồ Tùng Mậu. Đối với nội dung tham luận của tôi, với chủ đề: “Những đóng góp của đồng chí Hồ Tùng Mậu trên cương vị Chính trị Ủy viên Chiến khu 4”, trong khoảng thời gian cho phép, tôi xin làm rõ thêm góc nhìn về mặt quân sự và những đóng góp của đồng chí Hồ Tùng Mậu với lực lượng vũ trang Quân khu 4.

Kính thưa toàn thể các đồng chí!

Lực lượng vũ trang Quân khu 4 (tiền thân là Chiến khu 4) được thành lập ngày 15/10/1945, trải qua hơn 80 năm xây dựng, chiến đấu, chiến thắng và trưởng thành; cho đến ngày nay đã có 19 đồng chí Chính ủy Quân khu; trong đó đồng chí Hồ Tùng Mậu là người Chính trị Ủy viên Chiến khu 4 (nay là Chính ủy Quân khu) đầu tiên của lực lượng vũ trang Quân khu 4 (qua 2 giai đoạn: Giai đoạn từ 15/10/1945 đến 3/1946 và giai đoạn từ năm 1947 - 1950). Đây là giai đoạn lịch sử vô cùng cam go, từ đấu tranh giành chính quyền sang bảo vệ chính quyền cách mạng và chuẩn bị bước vào cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp xâm lược.

Sinh ra trên mảnh đất Quỳnh Đôi, Quỳnh Lưu, Nghệ An (nay là xã Quỳnh Anh, tỉnh Nghệ An) - một vùng quê văn hiến và giàu truyền thống yêu nước; thừa hưởng chí khí quật cường từ gia đình và quê hương, đồng chí Hồ Tùng Mậu sớm có tư tưởng yêu nước và cách mạng. Trải qua quá trình hoạt động cách mạng từ năm 1930 đến năm 1945, đồng chí Hồ Tùng Mậu nhiều lần bị địch bắt giam, tù đày trong các nhà lao như: Hỏa Lò, Vinh, Lao Bảo, Kon Tum, Buôn Ma Thuột, Trà Khê. Suốt 15 năm đó, đồng chí vẫn luôn giữ vững chí khí, bất khuất trước sự tàn bạo của lao tù đế quốc; xây dựng chi bộ nhà tù để dẫn dắt cán bộ, đảng viên đấu tranh.

Tháng 3 năm 1945, đồng chí Hồ Tùng Mậu vượt ngục thành công, trở về hoạt động ở địa bàn Trung Bộ. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, tại Hà Nội, đồng chí Hồ Tùng Mậu và đồng chí Lê Văn Sửu (tức Lê Thiết Hùng) được Chủ tịch Hồ Chí Minh giao cho hai đồng chí một nhiệm vụ vô cùng quan trọng: Nhanh chóng liên hệ với Tỉnh ủy, Ủy ban kháng chiến của 6 tỉnh và Xứ ủy Trung Bộ để điều động cán bộ và các mặt bảo đảm khác, tổ chức cơ quan Bộ Chỉ huy Chiến khu 4.

Được Bác Hồ giao nhiệm vụ và cử làm Chính trị Ủy viên Chiến khu 4, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã nhanh chóng thống nhất cùng với các đồng chí trong Bộ Chỉ huy Chiến khu, chỉ đạo triển khai những nhiệm vụ trọng tâm như: Xây dựng tổ chức Đảng; hình thành, triển khai hoạt động của hệ thống công tác chính trị, tư tưởng, chăm lo mọi mặt cho các đơn vị đang chiến đấu và liên kết chặt chẽ với lực lượng vũ trang Lào anh em, cùng nhau đánh đuổi quân Pháp, phối hợp xây dựng lực lượng cách mạng Lào - Việt.

Kính thưa các đồng chí!

Đồng chí Hồ Tùng Mậu là người đầu tiên đặt nền móng cho sự nghiệp đào tạo cán bộ cơ sở quân sự, chính trị của Chiến khu 4. Trong điều kiện địa bàn Chiến khu 4 còn nhiều khó khăn, để có đủ cán bộ lãnh đạo, chỉ huy về quân sự và chính trị; Ban Thường vụ Trung ương Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Xứ ủy Trung kỳ quyết định mở Trường Quân chính Xứ ủy tại Thừa Thiên Huế (tiền thân của Trường Quân sự Quân khu 4 ngày nay), đặt dưới sự lãnh đạo, chỉ huy trực tiếp của Bộ Chỉ huy Chiến khu, do đồng chí Hồ Tùng Mậu - Chính trị Ủy viên Chiến khu kiêm Hiệu trưởng, Bí thư Chi bộ nhà trường. Theo sự chỉ đạo của đồng chí Hồ Tùng Mậu, nhà trường đã nhanh chóng hoàn thành huấn luyện 2 khóa cấp tốc, bảo đảm kịp thời cho nhiệm vụ xây dựng, củng cố lực lượng vũ trang Chiến khu.

Song song với công tác đào tạo, đồng chí Hồ Tùng Mậu chỉ đạo các tỉnh trên địa bàn nhanh chóng lựa chọn cán bộ, chiến sĩ nòng cốt để xây dựng các đơn vị chủ lực của tỉnh. Từ sự chỉ đạo này, các đơn vị Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị đã xây dựng các chi đội chặt chẽ. Các chi đội có quân số khoảng 1.500 cán bộ, chiến sĩ; về sau kháng chiến bùng nổ, các chi đội đổi phiên hiệu thành các trung đoàn chủ lực của tỉnh.

Tháng 10 năm 1946, Trung ương Đảng và Chính phủ quyết định thống nhất Quân ủy hội và Bộ Quốc phòng thành Bộ Quốc phòng - Tổng Chỉ huy; tiến hành giải thể Ủy ban phòng thủ các cấp và lập Ủy ban kháng chiến từ xã đến Khu; đồng chí Hồ Tùng Mậu được cử giữ chức Chủ tịch Ủy ban kháng chiến Khu 4. Trên cương vị mới, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã cùng các đảng bộ, chính quyền và quân dân Khu 4 từng bước làm thất bại âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch trên địa bàn, góp phần đuổi quân Tưởng về nước, quét sạch bọn phản động tay sai để tập trung mũi nhọn vào kẻ thù chính là thực dân Pháp xâm lược.

Chỉ sau thời gian 16 tháng (từ tháng 8/1945 đến tháng 12/1946), dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh; đồng chí Hồ Tùng Mậu với cương vị là Chính trị Ủy viên, Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Khu 4 đã cùng quân và dân trên địa bàn nhanh chóng vượt qua nhiều khó khăn, bắt tay vào xây dựng lực lượng cách mạng và chế độ xã hội mới; xây dựng đảng bộ, chính quyền, lực lượng vũ trang, các tổ chức quần chúng cách mạng, góp phần giải quyết những vấn đề cấp bách trước mắt, bảo vệ vững chắc chính quyền cách mạng non trẻ, ổn định đời sống nhân dân trên địa bàn 6 tỉnh và sẵn sàng cùng cả nước vững tin bước vào cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc.

Đêm 19 tháng 12 năm 1946, thực hiện lời kêu gọi “Toàn quốc kháng chiến” của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Thà hy sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ!”; đồng chí Hồ Tùng Mậu - Chủ tịch Ủy ban kháng chiến Khu 4 đã giao nhiệm vụ cho các đơn vị tấn công tiêu diệt quân Pháp ở Vinh, buộc địch đầu hàng vô điều kiện. Dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Trung ương Đảng, Bác Hồ, trực tiếp là Trung ương Quân ủy và Bộ Quốc phòng - Tổng Chỉ huy; đồng chí Hồ Tùng Mậu cùng tập thể Bộ Chỉ huy Chiến khu 4 đã lãnh đạo, chỉ đạo quân và dân trên địa bàn quyết tâm bảo vệ quê hương, giành những thắng lợi quan trọng.

Tại Hội nghị Hành chính toàn Khu (diễn ra từ ngày 21 - 28/7/1947), đã chủ trương hợp nhất “Ủy ban Hành chính” và “Ủy ban Kháng chiến” thành “Ủy ban Kháng chiến Hành chính”; đồng chí Hồ Tùng Mậu được chỉ định làm Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Hành chính Khu 4. Sự thống nhất Ủy ban Kháng chiến Hành chính các cấp từ Khu đến xã do đồng chí Hồ Tùng Mậu làm Chủ tịch và sự thống nhất Ban Chỉ huy tác chiến chung trong tỉnh đã tăng cường hiệu lực lãnh đạo, chỉ đạo; góp phần đẩy mạnh kháng chiến ở các địa phương trong toàn Khu 4.

Kính thưa các đồng chí!

Từ những ngày đầu thành lập, trải qua bao gian lao vất vả, chiến đấu trên một địa bàn nhiều khó khăn, kinh tế nghèo nàn lạc hậu, lại xa sự chỉ đạo của Trung ương, để giành được những thắng lợi to lớn đó, sự lãnh đạo của Khu ủy, Bộ Chỉ huy Chiến khu là yếu tố quyết định, trong đó vai trò của đồng chí Hồ Tùng Mậu - người Chính trị Ủy viên đầu tiên của Chiến khu, Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Hành chính Khu 4 là rất quan trọng.

Trong suốt quá trình hoạt động cách mạng ở Chiến khu 4, đồng chí Hồ Tùng Mậu là một nhà lãnh đạo sáng suốt, nhà quân sự tài tình với nhiều quyết sách mang tầm chiến lược; trong cuộc sống, đồng chí chan hòa với nhân dân, cần kiệm, liêm chính, chí công, vô tư, được mọi tầng lớp cán bộ, chiến sĩ và nhân dân quý trọng, tôn kính.

Sau khi ra làm Tổng Thanh tra Chính phủ (tháng 12/1949), trong một chuyến đi công tác vào chiến trường Liên khu 4, không may bị bom địch đánh trúng đơn vị, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã hy sinh vào lúc 17 giờ, ngày 23 tháng 7 năm 1951, tại Ngã ba Còng, Tĩnh Gia, Thanh Hóa. Được tin đồng chí Hồ Tùng Mậu hy sinh, Chủ tịch Hồ Chí Minh vô cùng đau xót, Người đã viết điếu văn thăm viếng, trong đó có đoạn viết: “Mất chủ, đồng bào mất một người lãnh đạo tận tụy, Chính phủ mất một người cán bộ lão luyện, Đoàn thể mất một người đồng chí trung thành và Tôi mất một người anh em chí thiết! Mấy nguồn thương tiếc cộng vào trong một lòng Tôi!”.

Kính thưa các đồng chí!

Chúng ta tưởng nhớ về một người cán bộ chính trị, quân sự tài năng, người đặt nền móng xây dựng “linh hồn, mạch sống” cho lực lượng vũ trang Chiến khu 4 (nay là Quân khu 4). Hơn 80 năm qua, cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang Quân khu 4 luôn vinh dự, tự hào về đồng chí Hồ Tùng Mậu, người con ưu tú của quê hương; người cán bộ, người Chính trị Ủy viên - Chính ủy đầu tiên của lực lượng vũ trang Quân khu 4. Cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang Quân khu 4 hôm nay nguyện tiếp tục noi gương đồng chí Hồ Tùng Mậu, noi gương các bậc tiền nhân, tiếp tục cống hiến, xây dựng lực lượng vũ trang Quân khu ngày càng vững mạnh toàn diện, “mẫu mực, tiêu biểu”, hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ được giao; góp phần bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc; xứng đáng với công lao, thành tựu mà các bậc tiền bối cách mạng, trong đó có “Đồng chí Hồ Tùng Mậu - Nhà lãnh đạo kiên trung, tài năng của Đảng và cách mạng Việt Nam” đã dày công xây dựng.

Xin trân trọng cảm ơn các đồng chí đã quan tâm lắng nghe!

Kính chúc quý vị đại biểu, khách quý cùng toàn thể các đồng chí mạnh khỏe, hạnh phúc!

Chúc Hội thảo thành công tốt đẹp!